English
Język Polski
Średniowieczne analecta czeskie w rękopisie z dawnej biblioteki kościoła św. Piotra i Pawła w Legnicy
Abstrakt
The main source used in the article is a Latin manuscript from the former library of St Peter and Paul’s Church in Legnica, currently kept at the Wrocław University Library. The components of the manuscript were created in the 1370s and 1390s in Bohemia. In the course of processing the document, various interesting bohemica were discovered, ie Czech translations of Psalms 129 and 132, identified as a part of the Clementine Psalter from around the mid-14th century, in ‘Mammotrectus’ by John Marchesinus, 13 Czech month names on the margins of ‘De regimine mensium’ as well as botanical names, medical terms and advice on lactation inducers among other medical prescriptions. There is also a contentual bohemicum, ie initial fragments of ‘Passio sanctae Ludmillae’, the Latin account of the martyrdom of the Bohemian patroness saint, from a breviary written at the turn of the 12th and the 13th centuries. The article includes comments on the aforementioned texts as well as their editions.Pobrania
Bibliografia
Dresden, Sächsische Landesbibliothek – Staats- und Universitätsbibliothek, rps J. 43
Gotha, Forschungsbibliothek der Universität Erfurt, rps B 1156
Hamburg, Staats und Universitätsbibliothek, rps Alchim. 659
Praha, Národní knihovna, rps XVII A 12
Praha, Národní knihovna, rps XVII J 17/9
Wrocław, Biblioteka Uniwersytetu Wrocławskiego, rps R 2713
Wrocław, Biblioteka Uniwersytetu Wrocławskiego, rps Akc. 1948/794
Biblia sacra iuxta vulgatam versionem. Editio minor, Stuttgart 31984.
Chaloupecký V., Prameny X. století. Legendy Kristiánovy o svatém Václavu a svaté Ludmile, Praha 1939 (Svatováclavský sborník, t. 2, 2).
Listiny klášterů sedleckého a skalického z let 1357–1541, wyd. J. Kalousek, „Archiv český” 1895, t. 14, s. 380–436.
Mamotrekty staropolskie, oprac. W. Żurowska-Górecka, V. Kyas, cz. 1–3, Wrocław 1977–1979 (Prace Instytutu Języka Polskiego PAN, t. 9).
Trzy źródła do dziejów kościoła św. Piotra i Pawła w Legnicy, wyd. S. Jujeczka, Legnica 2000.
Vintr J., Die älteste tschechische Psalterübersetzung. Kritische Edition des glossierten Museumspsalters (aus den Jahren 1300–1310), des Museumspsalterfragments (1310–1330), der Brünner Psalterfragmente (1320–1340), des Wittenberger Psalters (1350–1360), des Psalters der Dresdner Bibel (1365–1380), Wien 1986 (Österreichische Akademie der Wissenschaften. Philosophisch-Historische Klasse. Sitzungsberichte, t. 474).
Žaltář klementinský, wyd. A. Patera, Praha 1890 (Památky staré literatury české, t. 10).
Berger S., La Bible au XVIe siècle. Étude sur les origines de la critique biblique, Paris 1879.
Bibliotheca hagiographica Latina antiquae et mediae aetatis, Bruxellis 1901; Novum supplementum, wyd. H. Fros, Bruxellis 1986.
Bláhová M., Historická chronologie, Praha 2001.
Briquet C. M., Les filigranes. Dictionnaire historique des marques du papier des leur apparition vers 1282 jusqu’en 1600, t. 2: Ci–K, Leipzig 1923.
Charvátová K., Dějiny cisterckého řádu v Čechách 1142–1420, t. 2: Kláštery založené ve 13. a 14. století, Praha 22014.
Daňhelka J., Směrnice pro vydávání starších českých textů, „Husitský Tábor” 1985, t. 8, s. 285–301.
Erben K.J., Jmena měsíců, slowanská wůbec a česká zwláště, „Časopis českého Museum” 1849, t. 23, nr 1, s. 133–176.
Garber K., Das alte Liegnitz und Brieg. Humanistisches Leben im Umkreis zweier schlesischer Piastenhöfe, Wien–Köln–Weimar 2021.
Gemoll W., Die Handschriften der Petro-Paulinischen Kirchenbibliothek zu Liegnitz, Liegnitz 1900 (Jahresbericht des Königlichen und städtischen Gymnasiums zu Liegnitz, 1899/1900 – Beilage).
Guide to manuscript collections in the Czech Republik, red. M. Tošnerová, Prague 2011.
Die Handschriften der Forschungsbibliothek Gotha, t. 1: Katalog der mittelalterlichen lateinischen Papierhandschriften aus den Sammlungen der Herzog von Sachsen-Coburg und Gotha’eschen Stiftung für Kunst und Wissenschaft, wyd. E. Wunderle, Wiesbaden 2002.
Hlaváček I., Die böhmischen Zisterzienserbibliotheken in und nach den Wirren der hussitischen Revolution, [w:] Die Zisterzienser und ihre Bibliotheken. Buchbesitz und Schriftgebrauch des Klosters Altzelle im europäischen Vergleich, red. T. Graber, M. Schattkowsky, Leipzig 2008 (Schriften zur sächsischen Geschichte und Volkskunde, t. 28), s. 369–387.
Hlaváček I., Z dějin vyšehradské kapitulní knihovny ve středověku (Od počátků do husitství), [w:] I. Hlaváček, Knihy a knihovny v českém středověku (Studie k jejich dějinám do husitství), Praha 2005, s. 53–71.
Homza M., Mulieres suadentes – Persuasive women. Female royal saints in Medieval East Central and Eastern Europe, Leiden–Boston 2017 (East Central and Eastern Europe in the Middle Ages, 450–1450, t. 42); wydanie oryginalne: Mulieres suadentes. Presviedčajúce ženy. Štúdie z dejín ženskej panovníckej svätosti v strednej a vo východnej Európe v 10.–13. storočí, Bratislava 2002.
Jujeczka S., Duchowni średniowiecznej Legnicy. Studium prozopograficzne, Legnica 2006.
Kadlec J., Katoličtí exulanti čeští doby husitské, Praha 1990.
Kroupa P., Žižka J., Cisterciácký klášter v Klášterní Skalici u Kouřimi, „Umění. Časopis Ústavu dějin umění Akademie věd České republiky” 1990, t. 38, nr 4, s. 312–323.
Kubín P., Sedm přemyslovských kultů, Praha 2011.
Kyas V., Česká předloha staropolského žaltáře, Praha 1962 (Rozpravy ČSAV. Řada společenských věd, t. 72, nr 1).
Kyas V., Recepcja najstarszego Psałterza czeskiego w Polsce, „Roczniki Humanistyczne” 1977, t. 25, nr 4, s. 55–62.
Liere F. van, Tools for Fools. Marchesinus of Reggio and His Mammotrectus, „Medieval Perspectives” 2003, t. 18, s. 192–207.
Miklosich F., Die slavischen Monatsnamen, Wien 1867 (nadbitka z: „Denkschriften der Philosophisch-historischen Classe der kaiserlichen Akademie der Wissenschaften” 1868, t. 17, s. 1–32).
Pac G., Kalendarz z Kodeksu Gertrudy jako świadectwo dewocji monarszej. Wokół kultu świętych na styku chrześcijaństwa łacińskiego i wschodniego w XI wieku, „Roczniki Historyczne” 2018, t. 84, s. 31–68.
Pac G., Święte dziewictwo, Królowa dziewic i władza w ottońskiej Rzeszy, „Kwartalnik Historyczny” 2018, t. 125, nr 4, s. 815–859.
Pac G., Wokół wczesnego kultu św. Ludmiły, „Historia Slavorum Occidentis” 2019, nr 1 (20), s. 11–52.
Paulus J., Katalog der alchemischen Handschriften der Staats- und Universitätsbibliothek Hamburg, 1995 (niepublikowany, dostępny online: https://www.academia.edu/40809057/Katalog_der_alchemischen_Handschriften_der_Staats_und_Universitätsbibliothek_Hamburg [dostęp 27.05.2022]).
Pečírková J., Czech translations of the Bible, [w:] Interpretation of the Bible, red. J. Krasovec, Ljubljana 1998, s. 1167–1200.
Piekosiński F., Średniowieczne znaki wodne zebrane z rękopisów, przechowywanych w Archiwach i Bibliotekach polskich, głównie krakowskich, Kraków 1893.
Riha O., Die diätetischen Vorschriften der mittealterlichen Monatsregeln, [w:] Licht der Natur. Medizin in Fachliteratur und Dichtung. Festschrift für Gundolf Keil zum 60. Geburtstag, red. J. Domes, Göppingen 1994.
Roest B., Franciscan literature of religious instruction before the Council of Trent, Leiden–Boston 2004 (Studies in the History of Christian Traditions, t. 117).
Rouse M.A., Rouse R.H., The texts called ‘Lumen Anime’, „Archivum Fratrum Praedicatorum” 1971, t. 41, s. 5–113.
Ryba B., K latinsko-českým mamotrektům, „Listy filologické” 1940, t. 67, nr 1/2, s. 1–68.
Schaller J., Topographie des Königreichs Böhmen. Kouřimer Kreis, Prag–Wien 1788.
Schnorr von Carolsfeld F., Katalog der Handschriften der Königlichen Öffentlichen Bibliothek zu Dresden, t. 2, Dresden 21981 (wyd. 1: Leipzig 1883).
Sedláček A., Slovník historický Království českého, Praha 1908.
Sichálek J., European Background: Czech Translations, [w:] The Wycliffite Bible. Origin, history an interpretation, red. E. Solopova, Leiden–Boston 2017 (Medieval and Renaissance Authors and Texts, t. 16), s. 66–84.
Słownik etymologiczny nazw geograficznych Śląska, red. S. Sochacka, t. 12, Opole 2005.
Spunar P., První staročeský překlad bible v kulturním kontextu 14. století, „Religio” 1993, t. 1, nr 1, s. 39–45.
Spychała L., Wegweiser durch die Handschriftenbestände der Universitätsbibliothek Wrocław/Breslau, [w:] Kulturgeschichte Schlesiens in der Frühen Neuzeit, red. K. Garber, t. 2, Tübingen 2005, s. 655–746.
Teetaert A., Reggio (Marchesinus de), [w:] Dictionnaire de théologie catholique, t. 13-2, Parisiis 1937, kol. 2102–2104.
Thiel N., Gemoll, Friedrich Wilhelm Karl, [w:] Liegnitzer Lebensbilder des Stadt- und Landkreises, red. H. Unverricht, t. 1: A–L, Hofheim i. Taunus 2001, s. 176–182.
Urbánková E., Nově nalezené staročeské zlomky v Národní a Univerzitní knihovně v Praze, „Česká literatura” 1953, t. 1, nr 1, s. 46–48.
Voleková K., The Old Czech Psalter and its Manuscript Tradition in Late Medieval Bohemia, [w:] Vernacular Psalters and the Early Rise of Linguistic Identities. The Romanian Case. Proceedings of the conference, red. V. Agrigoroaei, I. Sasu, București 2019 (Museikon Studies, t. 1), s. 47–54.
Walther H., Initia carminum ac versuum medii aevi posterioris Latinorum, Göttingen 1959 (Carmina medii aevi posterioris Latina, t. 1).
Wąsowicz H., Chronologia średniowiecza, Lublin 2015.
Wolff A., Projekt instrukcji wydawniczej dla pisanych źródeł historycznych do połowy XVI wieku, „Studia Źródłoznawcze” 1957, t. 1, s. 155–181.
Biblioteka Cyfrowa Uniwersytetu Wrocławskiego, https://bibliotekacyfrowa.pl [dostęp 27.05.2022].
Manuscripta.pl, https://manuscripta.pl/ [dostęp 8.01.2023].
Vokabulář webový, https://vokabular.ujc.cas.cz/default.aspx. Infrastrukturę badawczą zapewnia LINDAT/CLARIAH-CZ (https://lindat.cz), wspierana przez Ministerstwo Szkolnictwa, Młodzieży i Wychowania Fizycznego Republiki Czeskiej (projekt nr LM2018101) [dostęp 22.01.2023].
Wasserzeichen des Mittelalters, https://wzma.at/ [dostęp 22.01.2023].
Wasserzeichen-Informationssystem, https://www.wasserzeichen-online.de/ [dostęp 22.01.2023].
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Analecta. Studia i Materiały z Dziejów Nauki
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Artykuły publikowane w „Analecta. Studia i Materiały z Dziejów Nauki” są udostępniane na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe (CC BY-NC-ND 4.0). Licencja zezwala na kopiowanie i rozpowszechnianie opublikowanego materiału w dowolnym medium lub formacie w celach niekomercyjnych, pod warunkiem prawidłowego wskazania autorstwa, podania informacji o licencji oraz nierozpowszechniania materiału po dokonaniu jego modyfikacji.
