English
Język Polski
O mocy sprawczej słów. Przypadek placu i sal bez nazwy
Abstrakt
The author addresses the problem of naming the space associated with the Staszic Palace in Warsaw. She argues that along with its name, the square in front of the palace lost its both administrative and social distinctiveness and advocates for its restoration. Her analysis of the naming system, complemented by an investigation of archival sources and a reflection upon the history and cultural significance of selected parts of the palace, reveals a gap in the current naming conventions, which cover only urban areas. The article outlines an original proposal of naming typology for enclosed public places, developed in the course of the work on the selection of names for two auditoria of the Staszic Palace, which remained unnamed until 2020. Furthering the arguments that led to naming the auditoria under the author’s recommendations, she explores the connection between the placename and the meanings inscribed in the imaginary space. The theoretical background of the article has been provided by works of Edward Soja, Michel Foucault and Henri Lefebvre as well as the categories of collective memory of space (Hayden White and Frank Ankersmit) and affective heterotopy, defined by the author in her monograph on the Staszic Palace.Pobrania
Bibliografia
Warszawa, Archiwum Główne Akt Dawnych, Zespół 188: Rada Administracyjna Królestwa Polskiego, sygn. 5: Protokoły posiedzeń Rady Administracyjnej Królestwa Polskiego, nr CLIII–CCIII (mf. 29702).
Berent W., Opowieści biograficzne, wstęp, oprac. dodatek krytyczny Bolecki W., wyd. 2, Kraków 2000.
Berent W., Pisma rozproszone. Listy, wstęp i oprac. Bolecki W., Nycz R., Kraków 1992.
Bieliński J., sprawozdanie: Kraushar Aleksander, Towarzystwo królewskie przyjaciół nauk 1800–1832. Monografia historyczna osnuta na źródłach archiwalnych. Kraków, Warszawa. Gebethner i Wolff, 1900–1905, „Przegląd Historyczny” 1905, t. 1, z. 1, s. 124–137.
Katalog ulic i placów m.st. Warszawy, stan na dzień 1 października 2016 r., Załącznik nr 1 do zarządzenia nr 3800/2013 Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 25 stycznia 2013 r. w sprawie wprowadzenia „Katalogu ulic i placów m.st. Warszawy” oraz zasada zapisów nazw obiektów miejskich, https://bip.warszawa.pl/NR/exeres/00F882C9-DA9F-4C13-85FC-2DC58D20CB91,frameless.htm%20,%20za%C5%82.%203800_2501zal2 [dostęp 7.01.2023].
Kraushar A., Echa przeszłości. Szkice, wizerunki i wspomnienia historyczne. Z ilustracjami, Warszawa 1917.
Offmański M., Dzieje Warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk (1800–1832), z dzieła Aleksandra Kraushara, z upoważnienia autora skreślił …, Warszawa 1907.
Pruszyński J., Opinia w sprawie nadania sali w Pałacu Staszica imienia Generała Jana Henryka Dąbrowskiego, maszynopis (PAN Zakład Działalności Pomocniczej).
Uchwała nr LV/1383/2017 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z 21.09.2017 r. w sprawie nazewnictwa obiektów miejskich, Warszawa z dnia 21 września 2017, Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego, Poz. 8402.
Wójtowicz A., konsultacja Wochyń M., Projekt nadania sali multimedialnej nr 006 w Pałacu Staszica w Warszawie nazwy Sali im. Generała Jana Henryka Dąbrowskiego oraz nadania sali nr 300 w Pałacu Staszica w Warszawie nazwy Sali im. Erazma Majewskiego, Warszawa 2020, maszynopis (PAN Zakład Działalności Pomocniczej).
Zbiór mów na obchodzie pogrzebowym X. Staszica Ministra Stanu, Dyrektora Jeneralnego Przemysłu i Kunsztów, Prezesa Towarzystwa Królew. Warszawskiego Przyjaciół Nauk, Kawalera Orderów Orła Białego i S. Stanisława itd. mianych przez Fryderyka Skarbka Członka Towarz. Król. Warsz. Przyj. Nauk, X. Szweykowskiego, Rektora Król. Uniwers. Warsz. itd., Al. Grzymałę Referendarza Stanu, Warszawa 1826.
Ankersmit F., Narracja, reprezentacja, doświadczenie. Studia z teorii historiografii, red. Domańska E., Kraków 2004.
Antoniewicz W., Powstanie i rozwój Muzeum Archeologicznego Erazma Majewskiego, „Światowit” 1929, nr 13, s. 1–19.
Assmann A., Między historią a pamięcią. Antologia, Warszawa 2013.
Baraniewski W., Rozprawa z modernizmem, „Miejsce. Studia nad Sztuką i Architekturą Polską XX i XXI Wieku” 2017, r. 3, s. 5–42.
Biegański P., Pałac Staszica. Siedziba Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, Warszawa 1951.
Biegański P., Problem urbanistycznego ukształtowania placu przed pałacem Staszica w Warszawie, „Teka Konserwatorska” 1952, z. 1, s. 59–71.
Bolecki W., Niebezpieczne związki, „Teksty Drugie” 2005, nr 5, s. 4–7.
Boruszkowska I., Antoniuk M., Wstęp, „Konteksty Kultury” 2020, t. 17, z. 3, s. 249–253.
Chmielewski J.M., Kształtowanie przestrzeni urbanistyczno-architektonicznej w krajobrazie kulturowym otoczenia Pałacu Staszica w Warszawie, [w:] Refleksja humanistyczna w planowaniu przestrzennym, red. Wójtowicz A., Paulinek J., Warszawa 2019, s. 73–81.
Danielewiczowa M., Pierścień z Herkulanum i płaszcz pokutnicy. Szkice literackie, Londyn 1960.
Delaperrière M., Miejsca pamięci czy pamięć miejsc? Kilka refleksji na temat uobecnienia przeszłości w literaturze współczesnej, „Ruch Literacki” 2013, r. 54, z. 1, s. 49–61.
Domańska E., Historia ratownicza, „Teksty Drugie” 2014, nr 5, s. 12–26.
Domańska E., Sprawiedliwość epistemiczna w humanistyce zaangażowanej, „Teksty Drugie” 2017, nr 1, s. 41–59.
Feliksik P., Obrazy strefy czarnobylskiej w wybranych tekstach kultury, niepublikowana praca lic., opiekun: E. Rybicka, UJ, Kraków 2020, https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/241546 [dostęp 15.05.2022].
Foucault M., Inne przestrzenie, tłum. Rejniak-Majewska A., „Teksty Drugie” 2005, nr 6, s. 117–125.
Krajewska M., Archeologiczne Muzeum Erazma Majewskiego w Warszawie, „Światowit” 2011, nr 9 (50), nr B, s. 19–49.
Lalewicz M., „Pałac Staszica” w Warszawie. Zarys historii budowy, przebudowy i odbudowy, [w:] Towarzystwo Naukowe Warszawskie, Warszawa 1932, s. 34–58.
Lefebvre H., The Production of Space, tłum. Nicholson-Smith D., Oxford 1991.
Lynch K., The Image of the City, Cambridge, MA–London 1960.
Sacharczuk J., Pamięć miejsca na przykładzie tradycji kultywowanych w rodzinach polskich i żydowskich w międzywojennym Białymstoku, „Pedagogika Społeczna” 2016, nr 1, s. 175–198.
Słownik literatury polskiego oświecenia, red. Kostkiewiczowa T., wyd. 2, Wrocław–Warszawa–Kraków 1991.
Soja E.W., Thirdspace: Journeys to Los Angeles and Other Real-and-Imagined Places, Oxford 1996.
Szpociński A., Miejsca pamięci (lieux de mémoire), „Teksty Drugie” 2008, nr 4, s. 11–20.
Toniak E., Budynek warszawskiego Prudentialu jako afektywna heterotopia – rekonesans, „Miejsce. Studia nad Sztuką i Architekturą Polską XX i XXI Wieku” 2017, r. 3, s. 43–74.
Tucholski Z., Przestrzeń techniki, Przestrzeń podziemna, [w:] Wójtowicz A., Budzyński M., Ilmurzyńska K., Jałowiecki B., Kronenberg A., Mączewski R., Modryński K., Osiński D.M., Paulinek J., Piotrowski I., Skalimowski A., Stelmach B., Tomasik W., Tucholski Z., Miejsca trudne – transdyscyplinarny model badań. O przestrzeni placu Piłsudskiego i placu Defilad, kier. nauk. Wójtowicz A., Warszawa 2019, s. I-265 – I-293.
Westphal B., Geocritcism. Real and Fictional Spaces, tłum. Tally R.T. Jr., New York 2011.
White K., Figural Realism. Studies in the Mimesis Effect, Baltimore–London 1999.
White K., Poetyka pisarstwa historycznego, red. E. Domańska, M. Wilczyński, Kraków 1999.
Wójtowicz A., Literaturoznawstwo architektoniczne. Wstępne rozpoznania, Warszawa 2019.
Wójtowicz A., Metamorfozy Pałacu Staszica, Warszawa 2017.
Zieliński J., PLAC. Warszawski plac Piłsudskiego jako zwierciadło losów i duchowej kondycji narodu, Warszawa 2019.
Place Warszawy (do odzyskania), https://placewarszawy.pl/pl/o-projekcie--placewarszawy/o_projekcie [dostęp 29.11.2019].
Wójtowicz A., Sale konferencyjne, internetowa strona Pałacu Staszica, https://palacstaszica.pan.pl/pl/sale-konferencyjne/ [dostęp 27.05.2021].
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Analecta. Studia i Materiały z Dziejów Nauki
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Artykuły publikowane w „Analecta. Studia i Materiały z Dziejów Nauki” są udostępniane na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe (CC BY-NC-ND 4.0). Licencja zezwala na kopiowanie i rozpowszechnianie opublikowanego materiału w dowolnym medium lub formacie w celach niekomercyjnych, pod warunkiem prawidłowego wskazania autorstwa, podania informacji o licencji oraz nierozpowszechniania materiału po dokonaniu jego modyfikacji.
