Lactantius Bidgostiensis – O pochodzącej z Sulmony piętnastowiecznej kopii dzieł Laktancjusza i o Laktancjuszu w polskim średniowieczu

Kraków, Biblioteka Jagiellońska, rkps 173

Kraków, Biblioteka Jagiellońska, rkps 294

Kraków, Biblioteka Jagiellońska, rkps 514

Kraków, Biblioteka Jagiellońska, rkps 1207

Kraków, Biblioteka Jagiellońska, rkps 1241

Kraków, Biblioteka Jagiellońska, rkps 2216

Warszawa, Biblioteka Narodowa, rkps 8075 II

Warszawa, Biblioteka Uniwersytecka, rkps 11

Wrocław, Biblioteka Uniwersytecka, rkps I F 139

Wrocław, Biblioteka Uniwersytecka, rkps R 435

Stockholm, Kungliga biblioteket – Sveriges nationalbibliotek, rkps A 214

Warszawa, Biblioteka Narodowa, rkps Lat.F.v.I.39

Warszawa, Biblioteka Narodowa, rkps Lat.Q.ch.I.110

Warszawa, Biblioteka Narodowa, rkps Lat.F.ch.I.425

Warszawa, Biblioteka Narodowa, rkps Lat.F.ch.I.424

Warszawa, Biblioteka Narodowa, rkps Lat.F.v.I.36

Warszawa, Biblioteka Narodowa, rkps Lat.Q.ch.I.291

Warszawa, Biblioteka Narodowa, rkps Lat.F.ch.XV.5

Codex diplomaticus Universitatis Studii Generalis Cracoviensis, [ed. I. Ż. Pauli], p. I: Ab anno 1365 usque ad annum 1440, Cracoviae 1870; p. II: Ab anno 1441 usque ad annum 1470, Cracoviae 1873, nr CXV, s. 23, nr CXXIV, s. 47–48, nr CXLVIII, s. 100.

Conclusiones antiquae Collegii Maioris Universitatis Cracoviensis 1432–1591. Samorząd Kolegium Większego Uniwersytetu Krakowskiego w XV–XVI wieku, oprac. D. Wójcik-Zega, Kraków 2014.

Hugo de Sancto Victore, Didascalicon de studio legendi: Studienbuch, hrsg. T. Offergeld, Freiburg im Breisgau [et al.] 1997.

Jan z Dąbrówki, Komentarz do Kroniki polskiej mistrza Wincentego zwanego Kadłubkiem, wyd. M. Zwiercan, Kraków 2008.

L. Caelius Firmianius Lactantius, Divinarum institutionum libri septem, ed. E. Heck et A.Wlosok (Bibliotheca Scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana), fasc. 1–4 Monachii; Lipsiae 2005–2011.

Lactance, La colère de Dieu, introd., texte critique, trad., commentaire et index par Ch. Ingremeau (Sources chrétiennes, 289), Paris 1982.

Lactance, De opificio Dei, ed. B. Bakhouche, S. Luciani, Turnhout 2009.

L. Caecilii Firmiani Lactantii Opera omnia ad praestantissimam Lengleth-Dufresnoy ed. expressa; Bunemanni, O. F. Fritzche, N. Le Nourry cum emendationibus tum disquisitionibus crit. aucta, Parisiis 1844 (Patrologia Latina, 6).

L. Caeli Firmiani Lactantii Opera omnia, ed. S. Brandt, Vindobonae 1890 (Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum, 19).

L. Caeli Firmiani Lactantii Opera omnia, p. II, fasc. 1, ed. S. Brandt, Vindobonae 1893 (Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum, 27).

L. Caeli Firmiani Lactanti Epitome divinarum institutionum, E. Heck, A. Wlosok (Bibliotheca Scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana) Stutgardiae [u.a.] 1994.

Liber diligentiarum facultatis artisticae Universitatis Cracoviensis 1487–1563, wyd. W. Wisłocki (Archiwum do Dziejów Literatury i Oświaty w Polsce, t. 4), Kraków 1886.

Łacina w Polsce. Średniowieczne piśmiennictwo myślicielskie. Antologia, teksty wybrał, wstępem i komentarzem opatrzył J. Domański, Kraków 2020.

Prima verba: krakowskie mowy uniwersyteckie, pod red. E. Jung-Palczewskiej; zesp. aut. M. Gensler [et al.], Łódź 2000.

Pseudo-Boèce, De disciplina scolarium, ed., introduction et notes O. Weijers, Leiden et Köln 1976.

Statuta nec non liber promotionum philosophorum ordinis in Universitate studiorum Jagellonica ab anno 1402 ad annum 1849, ed. J. Muczkowski, Cracoviae 1849.

Zbiór dokumentów katedry i diecezji krakowskiej, cz. II, 1416–1450, wyd. S. Kuraś, Lublin 1973, nr 233, s. 44–45.

Jan Elgot, Rekomendacja bakalarska Jana Elgota, ed. K. B. Jasińska, „Przegląd Tomistyczny”, 2000, t. 8, s. 413–436.

Hugon ze Świętego Wiktora, Didascalicon czyli Co i jak czytać, tłum. P. Pludra-Żuk; wstęp J. Soszyński; komentarz P. Pludra-Żuk i J. Soszyński, Warszawa 2017 (Bibliotheca Litterarum Medii Aevi. Artes; nr 4).

Laktancjusz, Cecyliusz Firmian, O bożym dziele stworzenia, przeł. M. Jesiotr, Warszawa 2019 (Pisma Starochrześcijańskich Pisarzy, 72).

Laktancjusz, Ceciliusz Firmianus, Podstawy nauki Bożej, ks. 1–3; tłum. J. Wojtczak-Szyszkowski, Warszawa 2023 (Pisma Starochrześcijańskich Pisarzy, 83).

Binnebeke X. van, Manuscript Production in Florence, [w:] The Oxford Handbook of Latin Palaeography, red. F. T. Coulson and R. G. Babcock, New York 2020, s. 833–849.

Cherubini P., A. Pratesi, Paleografia latina: l’avventura grafica del mondo occidentale, Città del Vaticano, 2010.

Chiappini I., Profilo di codicografia abruzzese, [w:] „Accademie e biblioteche d’Italia”, 1958, t. 26, s. 433–458.

Clavis scriptorum et operum Medii Aevi Poloniae, oprac. J. Kaliszuk, A. Pieniądz, P. Węcowski, K. Skwierczyński, Kraków 2019 (cyt. CS).

De Robertis T., Humanistic Script, [w:] The Oxford Handbook of Latin Palaeography, red. F. T. Coulson and R. G. Babcock, New York 2020, s. 522–552.

Domański J., Czym były „studia humanitatis”? Leonarda Bruniego „De studiis et litteris” (1422–1425), „Odrodzenie i Reformacja w Polsce”, 1999, t. 43, s. 7–28.

Domański J., Scholastyczne i humanistyczne pojęcie filozofii, wyd. 2, Kęty 2005.

Dubowik H., Biblioteka Główna, [w:] Księga pamiątkowa 25-lecia Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Bydgoszczy, Bydgoszcz 1994, s. 105–110.

Gacka D., Lektury Jana z Dąbrówki w świetle Komentarza do „Kroniki polskiej” mistrza Wincentego zwanego Kadłubkiem, [w:] Komentarz Jana z Dąbrówki do Kroniki biskupa Wincentego, red. A. Dąbrówka, M. Olszewski, Warszawa 2015.

Galynina I., Accessus Ad Lactantium? Zur Handschriftlichen Überlieferung der Werke des Lactanz und zur Exzerptmethode im Mittelalter (I), „Revue d’histoire des textes“, 2017, t. 12, s. 161–196, DOI 10.1484/J.RHT.5.112811.

Glauche G., Schullektüre im Mittelalter. Entstehung und Wandlungen des Lektürekanons bis 1200 nach den Quellen dargestellt, München 1970 (Münchener Beiträge zur Mediävistik und Renaissance-Forschung, 5).

Horeczy A., Recepcja włoskiej kultury intelektualnej w krakowskim środowisku uniwersyteckim w drugiej połowie XIV i pierwszej połowie XV w., Warszawa 2021.

Incunabula quae in bibliothecis Poloniae asservantur, ed. A. Kawecka-Gryczowa, t. 1–2, Wrocław [et al.] 1970–1994.

Inwentarz rękopisów do połowy XVI wieku w zbiorach Biblioteki Narodowej, oprac. J. Kaliszuk, S. Szyller, Warszawa 2012.

Jukic F., Le origini della manifattura della carta in Abruzzo. Le cartiere di Sulmona e L’Aquila (secoli XIV–XV), [w:] Alle origini della carta occidentale: techniche, produzioni, mercati (secoli XIII–XV); atti del convegno, Camerino, 4 ottobre 2013, wyd. G. Castagnari, E. di Stefano, L. Faggioni, Fabriano 2014, s. 169–198.

Kaliszuk J., Matern – cysters koprzywnicki, uczony kopista z XV wieku, [w:] Historia, memoria, scriptum. Księga jubileuszowa z okazji osiemdziesięciolecia urodzin Profesora Edwarda Potkowskiego, red. J. Krochmal, Warszawa 2015, s. 247–257.

Karbowiak A., Dzieje wychowania i szkół w Polsce. T. 1, Petersburg 1898; T. 2, Petersburg 1903; T. 3, Lwów [et al.] 1923.

Knoll P. W., «A Pearl of Powerful Learning». The University of Cracow in the Fifteenth Century, Leiden–Boston 2016 (Education and Society in the Middle Ages and Renaissance, 52).

Kopera F., Miniatury rękopisów polskiego pochodzenia w Bibliotece Publicznej w Petersburgu. Wiek XIV do XV, „Sprawozdania Komisyi do Badania Historyi Sztuki w Polsce”, 1903, t. 7, z. 3, kol. 408–411.

Kowalczyk M., Krakowskie mowy uniwersyteckie z pierwszej połowy XV wieku, Wrocław La culla della stampa italiana 1465–1965, red. Comitato esecutivo per le celebrazioni centenarie, Subiacio 1965.

Lelewel J., Bibliograficznych ksiąg dwoje, t. 2, Wilno 1826.

Leonardo Bruni Aretino, Humanistisch-philosophische Schriften, ed. H. Baron, Leipzig 1928.

Manitius M., Handschriften antiker Autoren in mittelalterlichen Bibliothekskatalogen, Leipzig 1935.

Monumenti paleografici degli Abruzzi, wyd. E. Carusi, V. de Bartholomaeis, Roma 1924.

Markowski M., Kolońskie dzieła filozoficzne w średniowiecznych rękopisach Biblioteki Uniwersyteckiej w Lipsku, „Studia Mediewistyczne”, 28, zesz. 1, 1990, s. 89–110.

Markowski M., Mikołaj z Kozłowa, [w:] Materiały i Studia Zakładu Historii Filozofii Średniowiecznej w Polsce. Seria A, Materiały do Historii Filozofii Średniowiecznej w Polsce t. 5, Wrocław 1965 (Uczeni i Filozofowie w Polsce; 3), s. 76–141.

Mejor M., Kanon lektur i komentarze w polskim szkolnictwie XIV–XV wieku. Uwagi o cytatach, [w:] Septem artes w kształtowaniu kultury umysłowej w Polsce średniowiecznej (wybrane zagadnienia), red. T. Michałowska, Wrocław 2007, s. 137–148.

Morawski K., Historia Uniwersytetu Jagiellońskiego, t. 1, Kraków 1900.

Niemczycka K., Jan Elgot – życie i twórczość, „Przegląd Tomistyczny”,1992, t. 5, s. 9–42.

Niemiec D., M. Starzyński, Collegium Minus, Kraków 2015.

Orsini P., Cultura grafica tra l’XI e il XIII secolo a Sulmona, [w:] Scripta et scripturae. Contributi per la storia di Sulmona, a cura di E. Mattiocco, Lanciano 2002, s. 143–176.

Orsini P., I frammenti in scrittura beneventana rinvenuti nell’Archivio Capitolare di S. Panfilo a Sulmona, [w:] „Aevum”, 2003, t. 77, s. 363–377.

Orsini P., Un frammento disperso in scrittura beneventana di provenienza sulmonese, [w:] Bibliografia dei manoscritti in scrittura beneventana – BMB online (Università di Cassino, Facoltà di Lettere e Filosofia, Scuola di Specializzazione per Conservatori di Beni Archivistici e Librari della Civiltà Medievale) http://edu.let. unicas.it/bmb/news/sulmt_01.htm [dostęp: 11.11.24].

Orsini, P., Nuovi frammenti in scrittura beneventana nella Biblioteca Provinciale «Salvatore Tommasi» dell’Aquila, [w:] Bibliografia dei manoscritti in scrittura beneventana – BMB online, http://edu.let.unicas. it/bmb/news/fraqu_01.htm [dostęp: 11.11.24].

Ożóg K., Zakres i metody nauczania «septem artes» na Wydziale Sztuk Uniwersytetu Krakowskiego w XV wieku, [w:] Septem artes w kształtowaniu kultury umysłowej w Polsce średniowiecznej (wybrane zagadnienia), red. T. Michałowska, Wrocław 2007, s. 105–124.

Pansa G., Libri e librerie in Sulmona nei sec. XIII–XV, „Rassegna abruzzese di storia ed arte” 1897, t. 1, s. 245–262.

Papponetti G., Intellettuali e circolazione libraria in Sulmona fra Medioevo e Rinascimento, [w:] Cultura umanistica nel Meridione e la stampa in Abruzzo atti del convegno, L’Aquila, 12–13–14 novembre 1982, wyd. Deputazione di Storia Patria per gli Abruzzi. Armando Petrucci [et al.], L’Aquila, 1984, s. 259–307.

Pludra-Żuk P., «Aurora» Piotra Rigi. Średniowieczna transmisja i funkcje tekstu na przykładzie rękopisów polskich, pruskich i śląskich, Warszawa 2021.

Polski słownik biograficzny, t. 1–, Kraków 1935–.

Sawicka S., Straty wojenne zbiorów polskich w dziedzinie rękopisów iluminowanych, Warszawa 1952 (Ministerstwo Kultury i Sztuki. Prace i Materiały Biura Rewindykacji i Odszkodowań, 10).

Stinger Ch. L., Humanism and the Church Fathers: Ambrogio Traversari (1386–1439) and Christian Antiquity in the Italian Renaissance, Albany 1977.

Stopka K., Szkoły katedralne metropolii gnieźnieńskiej w średniowieczu: studia nad kształceniem kleru polskiego w wiekach średnich, Kraków 1994 (Rozprawy Wydziału Historyczno-Filozoficznego. Polska Akademia Umiejętności, t. 76).

Szelińska W., Biblioteki profesorów Uniwersytetu Krakowskiego w XV i początkach XVI wieku, Wrocław 1966 (Monografie z Dziejów Nauki i Techniki, t. 33).

Szelińska W., Dwa testamenty Jana Dąbrówki. Z dziejów życia umysłowego Uniwersytetu Krakowskiego w połowie XV wieku, „Studia i Materiały z Dziejów Nauki Polskiej”, seria A, z. 5, 1962, s. 1–40.

Szujski J., Założenie i urządzenie Collegii Minoris, „Archiwum do Dziejów Literatury i Oświaty w Polsce”, t. 1, Kraków 1878, s. 95–118.

Tedeschi C., Itinerario paleografico abruzzese, [w:] Illuminare l’Abruzzo: codici miniati tra Medioevo e Rinascimento, red. G. Curzi, F. Manzari, F. Tentarelli, A. Tomei, Pescara 2012, s. 9–25.

Zarębski I., Zur Bedeutung der Aufenthaltes von Krakauer Universitätsprofessoren auf dem Basler Konzil für die Geistesgeschichte Polens, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki”, 1960 (wyd. specjalne), s. 7–23.

Zbiory rękopisów w bibliotekach i muzeach w Polsce, red. D. Kamolowa, T. Sieniatecka, t. 1, wyd. 3, Warszawa 2014 (Zbiory Rękopisów w Polsce, 1).

Zwiercan M., Komentarz Jana z Dąbrówki do Kroniki mistrza Wincentego zwanego Kadłubkiem, Wrocław 1969 (Monografie z Dziejów Nauki i Techniki, 57).

Corpus Academicum Cracoviense (CAC) https://cac.historia.uj.edu.pl/

Manuscripta.pl

Corpus Chartarum Fabriano ccf.fondazionefedrigoni.it/it/il-catalogo

Manoscritti Datati d’Italia https://www.manoscrittidatati.it/mdi/index.php