English
Język Polski
Zniszczenia i rabunki dóbr kultury w Wielkopolsce w czasie potopu szwedzkiego 1655–1660
Abstrakt
The Swedish invasion of the Republic of Poland in 1655–1660 first affected Greater Poland. At the time, it was one of the most developed and wealthy Polish provinces. For this reason, its inhabitants were particularly painfully affected by the plunder and destruction carried out by the Swedes, including those in the sphere of cultural property. Enormous losses were suffered by rich monasteries, colleges and churches. Secular institutions, such as municipal offices, were also ravaged, and in many cases their archives suffered serious damage. The article focuses on the analysis of sources on the losses of library collections and archives in Greater Poland. A separate issue is the extent of these losses, suffered by smaller ecclesiastical centers, magnate residences or those belonging to the middle and minor nobility. An obstacle in determining them is the specificity of sources describing the state of villages, landed estates after the cessation of hostilities. Losses of cultural property in the private possession of the nobility were not in the field of interest of documents compiled for tax purposes.
Pobrania
Bibliografia
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Księga Grodzka Brzesko-Kujawska 1651–1656 (Libri decretorum), sygn. 3
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Księga Grodzka Kruszwicka 1653–1659 (Libri relationum), sygn. 38
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Księga Grodzka Kruszwicka 1655–1659 (Libri inscriptionum prothocolon), sygn. 39
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Księga Grodzka Przedecka 1655–1659 (Libri inscriptionum), sygn. 74
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Księga Grodzka Radziejowska (Libri relationum), sygn. 1
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Księga Grodzka Sieradzka (Libri relationum), sygn. 32
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Księga Grodzka Sieradzka (Libri relationum), sygn. 33b
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księga Grodzka Gnieźnieńska, Gniezno Gr. 141
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księga Grodzka Kcyńska, Kcynia Gr. 87
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księga Grodzka Kcyńska, Kcynia Gr. 101
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księga Grodzka Nakielska, Nakło Gr. 110
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księga Grodzka Nakielska, Nakło Gr. 119
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księga Grodzka Nakielska, Nakło Gr. 120
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księga Grodzka Poznańska, Poznań Gr. 316
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księga Grodzka Poznańska, Poznań Gr. 317
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księga Grodzka Pyzdrska, Pyzdry Gr. 86
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księga Grodzka Wschowska, Wschowa Gr. 61
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księga Grodzka Wschowska, Wschowa Gr. 144
Holsten H. Ch., Przygody wojenne 1655–1666, oprac. T. Wasilewski, Warszawa 1980.
Lustracja województw wielkopolskich i kujawskich 1659–1665, t. I, wyd. C. Ohryzko-Włodarska, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1978.
Lustracja województw wielkopolskich i kujawskich 1659–1665, t. II, wyd. Z. Górski, J. Pakulski, A. Tomczak, Toruń 1996.
Pufendorf S., Siedem ksiąg o czynach Karola Gustawa króla Szwecji, tłum., oprac. W. Krawczuk, Warszawa 2013.
Alabrudzińska E., Kolegium jezuickie w Bydgoszczy w XVII–XVIII w., „Kronika Bydgoska” 1989 (1991), t. 11, s. 179-193.
Backman H., Łukaszewski J., Znowu razem, czyli o trzech woluminach z księgozbioru Andrzeja Frycza Modrzewskiego we flamandzkich oprawach plakietowych. Znalezisko ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej w Uppsali i Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu, „Biblioteka” 2020, nr 24 (33), s. 47–69 (DOI: 10.14746/b.2020.24.2).
Cartographica Poloniae 1570–1930. Katalog źródeł rękopiśmiennych do historii ziem polskich w zbiorach szwedzkich, oprac. U. Ehrensvärd, Warszawa–Sztokholm 2008.
Dworzaczkowa J., Zniszczenie Leszna w roku 1656, „Rocznik Leszczyński” 1981, t. 5, s. 169-193 [repr. w: eadem, Reformacja i kontrreformacja w Wielkopolsce, Poznań 1995, s. 279–310].
Dzieje Fordonu i okolic, red. Z. Biegański, Bydgoszcz 1997.
Głowacki K., Kościół Św. Małgorzaty i dawny klasztor norbertanów w Witowie, Piotrków 1984.
Grajkowska L., Biblioteka klasztorna cystersów w Wągrowcu, „Studia Gnesnensia” 1981, t. 6, s. 209-220.
Klasztory bernardyńskie w Polsce w jej granicach historycznych, red. ks. H.E. Wyczawski OFM, Kalwaria Zebrzydowska 1985.
Kossarzecki K., Wielkopolska (wraz z województwami łęczyckim i sieradzkim) i Kujawy, [w:] Zniszczenia szwedzkie na terenie Korony w okresie potopu 1655–1660, oprac. M. Nagielski, K. Kossarzecki, Ł. Przybyłek, A. Haratym, Warszawa 2015.
Landberg H., Finansowanie wojny i zaopatrywanie garnizonów. Szwedzki zarząd okupacyjny w Krakowie i Toruniu podczas wojny polskiej Karola X Gustawa, „Studia i Materiały do Historii Wojskowości” 1973, t. 19, cz. 2, s. 171–216.
Matelski D., Straty polskich dóbr kultury w wojnach ze Szwecją w XVII i XVIII wieku oraz próby ich restytucji, „Archeion” 2003, t. 106, s. 118–138.
Matelski D., Straty polskich dóbr kultury w wojnach z sąsiadami w XVII i XVIII wieku, „Muzealnictwo” 2002 (2003), t. 44, s. 7–27.
Matelski D., Grabież dóbr kultury w wojnach Rzeczypospolitej Obojga Narodów (1569–1795), Poznań 2005.
Milczarek J., Złoczew w XVI–XVIII w., [w:] Między Północą a Południem. Sieradzkie i Wieluńskie w późnym średniowieczu i czasach nowożytnych. Materiały z sesji naukowej w Kościerzynie koło Sieradza (4–6 grudnia 1991 r.), red. T. J. Horbacz i L. Kajzer, Sieradz 1993, s. 309-321.
Nowicka-Jeżowa A., Chemperek D., Polonika z Riksarkivet i Skokloster Slott na warsztacie historyka literatury i kultury polskiej, „Miscellanea Historico-Archivistica” 2010, t. 17, s. 21–34.
Ostrowski J., Bibjoteka klasztoru benedyktynów w Lubiniu, [w:] Bibljoteki wielkopolskie i pomorskie, red. S. Wierczyński, Poznań 1929, s. 167–190.
Pilichowski C., Z dziejów szwedzkich zaborów bibliotek i archiwów polskich w XVII i XVIII wieku, Gdańsk 1960.
Polonika ze zbiorów Zamku Skokloster. Katalog, oprac. M. Eder, przy współpracy E. Westin Berg, Warszawa 2008
Sjökvist P., Polish Collections at Uppsala University Library – a History of Research, [w:] Książka dawna i jej właściciele, t. 2, red. D. Sidorowicz-Mulak, A. Franczyk-Cegła, Wrocław 2017, s. 237–244.
Staręgowski B. Formacje zbrojne samorządu szlacheckiego województw poznańskiego i kaliskiego w okresie panowania Jana Kazimierza (1648–1668), Warszawa–Bellerive-sur-Allier 2022.
Szulc A., Wilgosiewicz-Skutecka R., O poznańskich rękopisach i starych drukach w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej w Uppsali, „Biblioteka” 2014, nr 18 (27), s. 7–32.
Teodorowicz-Hellman E., Polonika w Szwecji w świetle dyskusji nad europejskim dziedzictwem kulturowym. Zbiory archiwalne i biblioteczne, [w:] Stan badań nad wielokulturowym dziedzictwem dawnej Rzeczypospolitej, t. 2, red. W. Walczak i K. Łopatecki, Białystok 2010, s. 167–180.
Topolski J., Historia Leszna, Leszno 1997.
Wilgosiewicz-Skutecka R., Fragmenty księgozbioru poznańskiego Kolegium Jezuitów w bibliotekach uniwersyteckich w Poznaniu i w Uppsali, [w:] Książka dawna i jej właściciele, t. 2, red. D. Sidorowicz-Mulak, A. Franczyk-Cegła, Wrocław 2017, s. 245–258.
Wojna polsko-szwedzka 1655–1660, red. J. Wimmer, Warszawa 1973.
Współczesne księgozbiory polskie za granicą. Informator, t. 2, red. B. Bieńkowska, Warszawa 2016.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Artykuły publikowane w „Analecta. Studia i Materiały z Dziejów Nauki” są udostępniane na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe (CC BY-NC-ND 4.0). Licencja zezwala na kopiowanie i rozpowszechnianie opublikowanego materiału w dowolnym medium lub formacie w celach niekomercyjnych, pod warunkiem prawidłowego wskazania autorstwa, podania informacji o licencji oraz nierozpowszechniania materiału po dokonaniu jego modyfikacji.
