The relocation of the manuscript collection of the Warsaw University Library to Okólnik in 1941 in the light of hitherto unknown archival sources

Authors

Abstract

In 1940, the occupying German authorities decided to transform two previously independent libraries: University and National libraries into Staatsbibliothek Warschau. Over time, the number of libraries whose collections were incorporated into this institution grew. Staatsbibliothek Warschau consisted of two branches: Branch I (corresponding to the University Library) and Branch II (formerly the National Library). In time, Branch III became the Special Collections of the SB located in the building of the liquidated Ordynacja Krasińskich Library at 9 Okólnik St. Already in early 1941, the commissary head of the SB – Wilhelm Witte – decided to change the organization of the SB’s collections: he abandoned the principle of leaving the collections of individual branches in their previous form and decided to divide the collections thematically. Henceforth, Branch I was to collect foreign prints, Branch II – polonics, and Branch III – special collections. The result of this decision was a great action of moving collections between branches. The text presented here deals with the movement in 1941 of only one category of library holdings: manuscripts, and only those which, until the establishment of SB Branch I, constituted the collection of the University Library. The present description of the collection, as presented both in archival sources and printed publications, has been significantly supplemented by the discovery of two extremely important sources: the first is the transfer and receipt protocols, which show the signatures of the transferred collections and the dates of transfer of the various batches of the transferred collection (BUW Archives, ref. IX/76); the second source is the protocol of the inspection conducted by S. Bodniak and J. Zathey in late September/early October at Okólnik (BN Archives 87 (I.1/22)). The list of signatures (units) of manuscripts transported from Branch III in 1941, published in the appendix, compiled based on these sources, indicates that the previous findings should be revised. This list is the most complete compilation of the manuscript holdings of the Warsaw University Library from this period and significantly complements the researchers’ findings. Moreover, it was decided to publish other unknown archival sources related to the action of transporting the collection.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Archiwum Biblioteki Narodowej, I.A.752 – Sprawozdania dzienne i tygodniowe pracowników

Archiwum Biblioteki Narodowej, 87(I.1/22) – Kontrola Rękopisów Biblioteki Uniwersyteckiej (27.09–08.10.1941 St. Bodniak)

Archiwum Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, IX/20 – Dziennik pracy 1941.05.15 – 1941.06.26

Archiwum Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, IX/21 – Dziennik pracy 1941.06.27 – 1941.08.19

Archiwum Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, IX/22 – Dziennik pracy 1941.06.27 – 1941.08.19

Archiwum Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, IX/23 – Dziennik pracy 1942.06.05 – 1943.05.11

Archiwum Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, IX/24 – Dziennik pracy 1943.05.12 – 1944.07.15

Archiwum Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, IX/25 – Okólniki i zarządzenia Biblioteki Państwowej w Warszawie z lat 1940–1944

Archiwum Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, IX/26 – Okólniki i zarządzenia Biblioteki Państwowej w Warszawie z roku 1941

Archiwum Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, IX/28 – Sprawozdania, 1941–1945

Archiwum Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, IX/29 – Sprawozdania – miesięczne, 1940–1942

Archiwum Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, IX/30 – Sprawozdania – miesięczne, 1942–1943

Archiwum Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, IX/31 – Sprawozdania – miesięczne, 1944

Archiwum Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, IX/32 – Sprawozdania – miesięczne, 1940–1941

Archiwum Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, IX/33 – Sprawozdania – tygodniowe, 1940

Archiwum Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, IX/34 – Sprawozdania – tygodniowe, 1941–1942

Archiwum Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, IX/35 – Sprawozdania – roczne i miesięczne, 1942–1944

Archiwum Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, IX/36 – Sprawozdania – działu melioracji, 1940–1944

Archiwum Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, IX/37 – Sprawozdania – oddziałów, 1940–1944

Archiwum Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, IX/76 – Gromadzenie. Przemieszczanie zbiorów, 1938–1944

Archiwum Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, IX/125 – Varia – teczka utworzona z akt wyciągniętych na wystawę, 1939–1945

Archiwum Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, X/26 – Sprawozdania SBII – oddziału II biblioteki państwowej, 1940–1944

Archiwum Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, X/27 – Sprawozdania SBIII – oddziału III biblioteki państwowej, 1941

Archiwum Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, X/28 – Sprawozdania SBI i SBIII– oddziału I i III biblioteki państwowej, 1942–1944

Archiwum Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, X/29 – Sprawozdania SBI – oddziału I biblioteki państwowej, 1943

Archiwum Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, X/30 – Sprawozdania SBI,II – oddziału I i II biblioteki państwowej, 1941–1943

Archiwum Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, X/31 – Sprawozdania SBI – oddziału I biblioteki państwowej, 1944

Gabinet Rękopisów BUW, Nr inw. 5864: Kartoteka Przyborowskiego [dostęp online: https://crispa.uw.edu.pl/object/files/729950/display/Default]

Gabinet Rękopisów BUW, Nr inw. 195: Kopia części przedwojennego inwentarza BUW wykonana przez prof. Władysława Konopczyńskiego [dostęp onine: https://crispa.uw.edu.pl/object/files/728569/display/Default]

Barow-Vassilevitch D., Heckmann M.-L., Abendländische Handschriften des Mittelalters und der frühen Neuzeit in den Beständen der Russischen Staatsbibliothek (Moskau), Wiesbaden 2016.

Biblioteki naukowe w Generalnym Gubernatorstwie w latach 1939–1945. Wybór dokumentów źródłowych = Wissenschaftliche Bibliotheken in Generalgouvernement in den Jahren 1939–1945. Ausgewählte Quellendokumente, wybór i opr. A. Mężyński, przy współpr. H. Łaskarzewskiej, Warszawa 2003.

Droga do Okólnika 1844–1944, red. H. Tchórzewska-Kabata, Warszawa 2005.

Katalog rękopisów Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, t. 1, red. H. Kozerska, W. Stummer, Warszawa 1963.

Kordel J., An Ethos of a German Librarian? German Librarians in the General Goverment in the Light of the Memories from the Second World War, „Polish Libraries” 2023, t. 11, s. 86–116.

Kordel J., The Decimation of Polish Libraries in the Second World War, „Polish Libraries” 2022, t. 10, s. 6–25.

Kozerska H., Straty w zbiorze rękopisów Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie w czasie I i II wojny światowej, Warszawa 1960.

Mężyński A., Biblioteki Warszawy w latach 1939–1945, Warszawa 2010.

Olczak Z., Piskurewicz E., Świeżewski M., Wirkus A., uzup. Talbierska J., Kalendarium Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie 1803–2017, [w:] Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie 1817–2017. Miscellanea, red. J. Talbierska, Z. Olczak, Warszawa 2017 (Monumenta Universitatis Varsoviensis 1816–2016), s. 403–521.

Sokołowska W., Dzieje Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie 1939–1945, Warszawa 1959.

Straty bibliotek i archiwów warszawskich w zakresie rękopiśmiennych źródeł historycznych. T. 1: Archiwum Główne Akt Dawnych, red. A. Stebelski, Warszawa 1957, T. 2: Archiwa porozbiorowe i najnowsze, red. K. Konarski, Warszawa 1956, T. 3: Biblioteki, red. P. Bańkowski, Warszawa 1955.

Walka o dobra kultury Warszawa 1939–1945, pr. zbior. red. S. Lorentz, t. 1–2, Warszawa 1970.

Manuscripta.pl: https://manuscripta.pl/manuscripts/52064

Published

2026-10-13

How to Cite

Fabiańska, A. (2026). The relocation of the manuscript collection of the Warsaw University Library to Okólnik in 1941 in the light of hitherto unknown archival sources. Analecta: Studies and Materials for the History of Science, 33(1), 361–469. Retrieved from https://wydawnictwo.pan.pl/index.php/a/article/view/7149

Similar Articles

<< < 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 > >> 

You may also start an advanced similarity search for this article.