English
Język Polski
Dwa listy S. Lubienieckiego do Wiszowatego
Abstrakt
In 1956, Zbigniew Ogonowski published the commented translation of two letters from Andrzej Wiszowaty (1608-1678), philosopher and theologian of the Polish Brethren, to Stanisław Lubieniecki (1623-1675), his coreligionist and promoter of this confession. In his letters, which are known from Lubieniecki’s book “Theatri cometici pars prior” (Amstelodami 1668), Wiszowaty presented a rationalist approach to cometary phenomena and criticized the way of conducting scholarly activities on the basis of the past thinkers’ authority only. The present article completes that publication and contains the commented translation of Lubieniecki’s replies to Wiszowaty’s letters. Lubieniecki emphasizes religious aspects, seeking God’s and angels’ influence on comets. He is also much more dependent on the authority of other scholars whose opinions he knows mainly from compilatory works, chiefly from the “Almagestum novum” (Bononiae 1651-1666) by Giovani Battista Riccioli (1598-1671). Different positions of Wiszowaty and Lubieniecki represent various streams of thought among the Polish Brethren after their expulsion from the Polish-Lithuanian Commonwealth.
Pobrania
Bibliografia
Paryż, Bibliotheque nationale de France [BnF], rkps fr. 13026, Correspondance et papiers politiques et astronomiques d’Ismael Boulliau (1605–1694). VIII–IX Lettres et minutes de lettres de Boulliau à divers (1635–1683)
Brahe T., Astronomiae instauratae progymnasmata, Uraniburgi, Pragae 1602.
Brahe T., De mundi aetherei recentioribus phaenomenis, Uraniburgi 1588.
Epicedia illustri heroi Caspari Colignio, [s.l.] [s.d.].
Galilei G., Il saggiatore, Roma 1623.
Gassendi P., Syntagmatis philosophici pars secunda, quae est physica, [w:] P. Gassendi, Opera omnia, t. 1, Lugduni 1658, s. 125–752.
Hevelius J., Prodromus cometicus, Gedani 1665.
Lubieniecki S., Theatri cometici exitus, Amstelodami 1668.
Lubieniecki S., Theatri cometici pars posterior, Amstelodami 1666.
Lubieniecki S., Theatri cometici pars prior, Amstelodami 1668.
Mercurius Platonissans [M. Praun], Cometae malus genius, [s.l.] 1662.
Osiander J.A., Stella insolita dux et lux magorum delineata, [s.l.] 1664.
Placentinus-Kołaczek J., Astronomica et astrologica observatio terribilis, [s.l.] 1665.
Riccioli G.B., Almagesti novi pars posterior tomi primi, Bononiae 1651.
Riccioli G.B., Almagesti novi pars prior tomi primi, Bononiae 1651.
S. Aurelii Augustini Hipponensis episcopi Epistolae, [w:] Patrologiae cursus completus. Series Latina, t. 33, wyd. J.P. Migne, Lutetiae Parisiorum 1845, szp. 61–1094.
Pierwszy list Klemensa do Koryntjan, [w:] Pisma ojców apostolskich. Nauka dwunastu apostołów, Barnaba, Klemens Rzymski, Ignacy Antjocheński, Polikarp, Hermas, tłum. i oprac. A. Lisiecki, Poznań 1924 (Pisma ojców Kościoła w polskiem tłumaczeniu, t. 1), s. 95–167.
Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie z języków oryginalnych (Biblia Tysiąclecia), wyd. 5, red. K. Dynarski, M. Przybył, Poznań 2003.
Seneca L. Annaeus, Listy moralne do Lucyliusza, tłum. W. Kornatowski, wstęp i przyp. K. Leśniak, Warszawa 1961 (Biblioteka klasyków filozofii).
Seneka L. Anneusz, Pisma filozoficzne, t. 3, O zjawiskach natury, tłum., oprac. i przyp. L. Joachimowicz, Warszawa 1969.
Chmaj L., Andrzej Wiszowaty jako działacz i myśliciel, [w:] L. Chmaj, Bracia Polscy. Idee, ludzie, wpływy, Warszawa 1957, s. 347–407.
Dinis A., Giovanni Battista Riccioli and the Science of His Time, [w:] Jesuit Science and the Republic of Letters, red. M. Feingold, Cambridge, Massachusetts, London, England 2003 (Transformations: Studies in the History of Science and Technology), s. 195–224, DOI 10.7551/mitpress/4025.003.0007.
Facca D., Bartłomiej Keckermann i filozofia, Warszawa 2005.
Hoskin M., Astronomia w starożytności, [w:] Historia astronomii, red. M. Hoskin, tłum. J. Włodarczyk, Warszawa 2007, s. 29–58.
Hoskin M., Od geometrii do fizyki, [w:] Historia astronomii, red. M. Hoskin, tłum. J. Włodarczyk, Warszawa 2007, s. 100–133.
Jasiński M., Krytyka perypatetyckich poglądów kosmologicznych w Selenografii Jana Heweliusza, „Analecta. Studia i Materiały z Dziejów Nauki” 2014, t. 23, nr 1, s. 69–122.
Jasiński M., Otto von Guericke’s Cometary Theory in Stanisław Lubieniecki’s Correspondence, „Journal for the History of Astronomy” 2020, t. 51, nr 2, s. 131–151, DOI 10.1177/0021828619891273.
Jasiński M., Stanisław Lubieniecki i astronomia kometarna XVII stulecia, Warszawa–Gdańsk 2017 (Studia Heveliana, t. 2).
Nellen H.J.M., Ismael Boulliau (1605–1694). Astronome, epistolier, nouvelliste et intermediaire scientifique, Amsterdam, Maarssen 1994.
Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich, t. 1, A–J, red. J. Krzyżanowski et al., Warszawa 1969.
Ogonowski Z., Dwa listy Wiszowatego do S. Lubienieckiego, tłum. I. Lichońska, „Studia i Materiały z Dziejów Nauki” 1956, t. 4, s. 347–366.
Ogonowski Z., Socynianizm. Dzieje, poglądy, oddziaływanie, Warszawa 2015.
Przypkowski T., Zainteresowania matematyczno-przyrodnicze Braci Polskich, [w:] Studia nad arianizmem, red. L. Chmaj, Warszawa 1959, s. 391–424.
Saffrey H.D., Agewmetrhtos mhdeis eisitw. Une inscription legendaire, „Revue des Etudes Grecques” 1968, t. 81, nr 384–385, s. 67–87.
Tazbir J., Stando lubentius moriar. Biografia Stanisława Lubienieckiego, Warszawa 2003.
Tazbir J., Stanisław Lubieniecki. Przywodca ariańskiej emigracji, Warszawa 1961.
Yeomans D.K., Komety od starożytności do wspołczesności w mitach, legendach i nauce, tłum. A.S. Pilski, Warszawa 1999.
Stanislai de Lubienietz Lubieniecii Rolitsii Theatrum cometicum […], Polona, https://www.polona.pl/preview/13808a38-a2cd-45e9-964c-9364a2e3c5d4 [dostęp 27.11.2023].
Traces de la Verite, https://www.veritrace.eu [dostęp 27.11.2023].
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Artykuły publikowane w „Analecta. Studia i Materiały z Dziejów Nauki” są udostępniane na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe (CC BY-NC-ND 4.0). Licencja zezwala na kopiowanie i rozpowszechnianie opublikowanego materiału w dowolnym medium lub formacie w celach niekomercyjnych, pod warunkiem prawidłowego wskazania autorstwa, podania informacji o licencji oraz nierozpowszechniania materiału po dokonaniu jego modyfikacji.
