Sztuczna inteligencja a recenzje naukowe: modele wykorzystania, polityki i wyzwania

Abstrakt

Celem artykułu jest krytyczna analiza najnowszych trendów wykorzystania sztucznej inteligencji (AI) w procesie recenzowania naukowego. Omówiono zarówno korzyści, jak i zagrożenia związane z zastosowaniem narzędzi AI przez recenzentów. W pierwszej kolejności przedstawiono AI jako pomoc językową – np. do korekty stylistycznej i przeformułowania treści recenzji. Następnie przeanalizowano AI jako wsparcie merytoryczne w ocenie prac, w tym możliwości i ograniczenia systemów AI w formułowaniu wniosków i wykrywaniu problemów naukowych. W dalszej części omówiono kwestie etyczne, takie jak odpowiedzialność recenzenta za treści powstałe przy udziale AI, konieczność przejrzystości co do użycia tych narzędzi, ryzyko uprzedzeń zakodowanych w modelach oraz potencjalne nadużycia (np. generowanie fałszywych cytowań). W kolejnym segmencie zreferowano aktualne wytyczne czołowych wydawców i instytucji (m.in. Elsevier, SpringerNature, COPE, Nature, ICMJE) dotyczące korzystania z AI przez recenzentów, ze szczególnym uwzględnieniem zasad poufności i obowiązku ujawniania użycia AI. Na koniec omówiono problem nierówności epistemicznych – w szczególności barier językowych i infrastrukturalnych – w dostępie recenzentów z różnych regionów do zaawansowanych narzędzi AI.