Dyfuzja bibliometrii w światowym piśmiennictwie naukowym - Olech, Igor; Shrestha, Richan (Nauka, 2026)
Analiza bibliometryczna ewoluowała od wyspecjalizowanej techniki scientometrycznej do szeroko stosowanych metod w różnych dyscyplinach. Celem niniejszego artykułu było zbadanie dyfuzji analizy bibliometrycznej w szerszym systemie naukowym. Opierając się na teorii dyfuzji – szeroko stosowanej w naukach społecznych, takich jak np. ekonomia – niniejsze badanie analizuje jej historyczny rozwój, a także rozpowszechnienie badań bibliometrycznych w latach 1980–2025. Na podstawie danych o publikacjach z baz Scopus i Web of Science oszacowano roczny udział badań wykorzystujących techniki bibliometryczne w stosunku do całkowitego dorobku naukowego i zinterpretowano go jako proces dyfuzji metodologicznej. Wyniki pokazują, że liczba takich badań w bazie Scopus wzrosła z 30 w 1980 r. do 15 082 w 2025 r., a ich udział wzrósł z 0,005% do 0,422%. W tym samym okresie całkowity dorobek naukowy wzrósł około sześciokrotnie, podczas gdy rozpowszechnienie metod bibliometrycznych zwiększyło się ponad 500-krotnie. Obie bazy danych wykazują ściśle powiązane proporcjonalne trajektorie. Szereg czasowy wskazuje na trzy główne fazy przejściowe związane z cyfrowymi bazami danych, dużymi platformami indeksującymi oraz przepływami pracy opartymi na oprogramowaniu. Modele logistyczne i Gompertza sugerują dalszy wzrost, ale nie wskazują jeszcze na wyraźne nasycenie. Wyniki pokazują, że analiza bibliometryczna weszła w fazę masowej dyfuzji metodologicznej, podkreślając jej rosnącą rolę jako ogólnego narzędzia badawczego i stawiając pytania o proliferację metodologiczną w nauce.