„Doprowadzić Polskę do kwitnienia”, czyli savoir-vivre według Leopolda Tyrmanda

Abstrakt

Celem artykułu jest analiza artykułów prasowych Leopolda Tyrmanda pod kątem zawartych w nich sugestii dotyczących poprawy obyczajów w społeczeństwie polskim. Analizie poddane zostały teksty publikowane w latach 1947–1967 w „Przekroju”, „Tygodniku Powszechnym” oraz paryskiej „Kulturze”, a także fragmenty „Dziennika” pisarza. Są one kontekstualizowane w ówczesnym dyskursie na temat obyczajowości polskiej (teksty innych twórców, a także doniesienia prasowe) i konfrontowane z wynikami badań polskiej opinii publicznej, z uwzględnieniem ówczesnych realiów. Choć interesujące mnie tu treści mają charakter postulatywny (jak uczynić Polskę krajem o wyższej kulturze), są one zarazem istotnym świadectwem życia codziennego Polski powojennej. Wyróżnione kategorie, wyodrębnione na podstawie analizy tekstów Tyrmanda, a zawarte w tytułach poszczególnych części artykułu, stanowią zestaw wartości, do których pisarz przykładał szczególną wagę. Ich obecność w jego publicystyce „zdradza” jednocześnie ich brak w ówczesnym życiu społecznym. Przedwojenny, a przede wszystkim międzynarodowy kontekst, w jakim umieszcza Tyrmand swoje rozważania, pozwala — przez kontrast — pokazać pewien ideał kultury dnia codziennego, do jakiego winni Polacy, według niego, aspirować. Najważniejszym punktem odniesienia w tym względzie czyni Tyrmand kraje Europy Zachodniej i Północnej.