Kwestie wychowania i edukacji kobiet na łamach prasy wileńskiej z pierwszej połowy XIX wieku - Kowal, Jolanta (Rocznik Historii Prasy Polskiej, 2026)
Kwestie dotyczące wychowania i edukacji kobiet były już niejednokrotnie poruszane na łamach prasy polskiej drugiej połowy XVIII wieku. Dyskusję wokół nich kontynuowano również w następnym stuleciu, kiedy to nauka i wychowanie płci żeńskiej okazały się — po utracie niepodległości kraju — bardzo ważną potrzebą społeczną. Wówczas to wielokrotnie pojawiały się publicystyczne głosy na temat konieczności kształcenia kobiet w duchu narodowym, przy jednoczesnej krytyce modnego wychowania na wzór francuski. Dziewczęta miały wyrastać na świadome swej roli społecznej Polki: żony, matki i gospodynie. Ten pożądany model edukacyjny przewija się także w licznych artykułach publikowanych w prasie wileńskiej z I połowy XIX wieku, które stanowią przedmiot oglądu w niniejszym opracowaniu o charakterze przeglądowym. W polu naszego zainteresowania znalazły się teksty ogłaszane na łamach „Tygodnika Wileńskiego”, „Dziennika Wileńskiego”, „Wiadomości Brukowych” oraz „Athenaeum”. Ich bliższe rozpoznanie pozwoliło na sformułowanie istotnych wniosków. Większość przywołanych wypowiedzi publicystycznych dotyczyła — podobnie jak w drugiej połowie wieku XVIII — kształcenia i wychowania córek z kręgów bogatszej szlachty i magnaterii. Zazwyczaj potępiano ich kształcenie sprowadzające się do opanowania powierzchownego poloru i ogłady, a zaniedbujące całkowicie opanowanie życiowych umiejętności niezbędnych do właściwego wywiązywania się z przypisywanych im społecznych ról — żony, matki, pani domu. Brak przy tym jakichkolwiek głosów w sprawie wychowania i edukowania kobiet z pospólstwa. Nie odnajdujemy również w cytowanych artykułach haseł emancypacyjnych, które dojdą do głosu dopiero w drugiej połowie XIX stulecia.