Archiwum jako przestrzeń tożsamości: doświadczenie współczesnej literatury ukraińskiej - Романенко, Олена (Slavia Orientalis, 2025)
W artykule analizowane są cechy archiwum jako przestrzeni pamięci. Intelektualne wsparcie dla badań stanowią idee Aleidy Assmann, Waltera Benjamina, Susan Sontag, Sas Maysa i Anny Łebkowskiej. Metodologia badań opiera się na połączeniu ujęć z zakresu studiów nad pamięcią, studiów postkolonialnych i studiów intermedialnych w badaniu fotografii i jej roli w tekście artystycznym. Materiałem badawczym są dzieła współczesnej literatury ukraińskiej, w których motyw archiwum pojawia się w charakterze unikalnej przestrzeni, która aktualizuje mechanizmy przypominania faktów z życia rodzinnego lub przywracania historycznej pamięci indywidualnej. W takich dziełach archiwum działa jako obiekt, przestrzeń działania i instytucja, w której gromadzone są wspomnienia i kształtowane są osobiste historie tożsamości postaci. Artykuł dowodzi, że archiwum jako symboliczna przestrzeń pamięci jest przedstawiane w literaturze zgodnie z modelem „zniszczenie archiwum kontra zachowanie archiwum". W tych zderzeniach rozwijają się fabuły powieści i opowiadań o tożsamości postaci i ontologicznych związkach czasu i przestrzeni. W artykule opisano trzy główne sposoby przedstawiania archiwum jako przestrzeni pamięci: 1) archiwum jako składnik tożsamości jednostki i tożsamości narodu (powieść Walerija Szewczuka Cienie zniknęły (Тіні зникомі)); 2) archiwum i jego składniki (na przykład fotografia) jako przestrzeń rekonstrukcji tożsamości (powieść Oksany Zabużko Muzeum porzuconych tajemnic (Музей покинутих секретів)); 3) archiwum jako zniszczona przestrzeń, która nieuchronnie przekształca tożsamość jednostki (powieść Pawła Pasteta Bedianskiego Babcia nie lubiła umierać (Бабуся не любила помирати)). Udowodniono, że w dziełach artystycznych archiwum pojawia się jako zbiór obiektów (rękopisów, zdjęć itp.) i przestrzeń wspomnień (zbiór opowieści).