Cyfrowi narkomani czy cyfrowi zakładnicy? Młodzi w cyfrowej pułapce społecznej

Abstrakt

Wprawdzie wiodące klasyfikacje chorób nie uwzględniają uzależnień cyfrowych jako osobnej jednostki, ale takie ujęcie dominuje w dyskursie publicznym i naukowym wokół wpływu technologii cyfrowych na dzieci i młodzież. W artykule przedstawiamy wyniki serii badań empirycznych z udziałem reprezentatywnej próby dzieci i młodzieży (N = 6,163) oraz dorosłych (N = 2,000), a także wywiadów fokusowych z młodzieżą (N = 11), rodzicami (N = 6) i nauczycielami (N = 5). Celem badań było przeanalizowanie świadomości zagrożeń związanych z nadmiernym korzystaniem z tego rodzaju technologii wśród dzieci i ich rodziców oraz gotowości do zaakceptowania regulacji służących redukcji tych ryzyk. Wyniki sugerują, że w przypadku opisu postępującej cyfryzacji młodości trafniejsza jest metafora zakładnika związana z koncepcją pułapki społecznej. „Uzależnienie” traktuje nadmierne przywiązanie do urządzeń w kategoriach indywidualnej podatności skutkującej indywidualnymi konsekwencjami, „zakładnik” zaś wskazuje na specyficznie społeczny kontekst problemu. Pierwsza metafora prowadzi do jednostkowych rozwiązań problemu, w tym medykalizacji, natomiast druga – do zredefiniowania go jako pułapki społecznej, z której można wyjść tylko dzięki skoordynowanym działaniom zbiorowym.