Nowa perspektywa, stare interpretacje. Ambiwalencje polskiej recepcji teorii praktyk społecznych

Abstrakt

W artykule przeanalizowano ambiwalentną recepcję teorii praktyk społecznych (TPS) w polskiej socjologii. Podstawę analizy stanowią przede wszystkim teksty z numeru 4/2023 „Studiów Socjologicznych”, traktowanego jako szczególnie wyrazisty, skondensowany przegląd szerszych tendencji recepcyjnych, oraz wybrane publikacje z ostatnich lat. Główna teza głosi, że ontologiczna oryginalność TPS bywa osłabiana przez interpretowanie ich za pomocą starszego słownika socjologicznego. Mechanizm ten określono jako ambiwalentny ruch oswajania. Przejawia się on w ujmowaniu TPS w kategoriach „trzeciej drogi”, socjologii codzienności, gramatyki mikro–mezo–makro oraz humanistycznie rozumianego sprawstwa. Takie skróty interpretacyjne czynią teorię praktyk rozpoznawalną w obrębie tradycji socjologicznej, lecz zarazem ograniczają jej odrębność ontologiczną. W artykule wskazano również przykłady polskich odczytań, które konsekwentniej wyprowadzają założenia metodologiczne i analityczne z ontologii praktyk. Stawką sporu jest to, czy TPS zostaną potraktowane jako nowy idiom dla starych problemów, czy jako odmienna ontologia życia społecznego, lokująca to, co społeczne, w praktykach rozumianych jako zorganizowane układy czynności, wypowiedzi, ciał, rzeczy, kompetencji, afektów oraz praktycznego rozumienia.