Wanda Pełczyńska in the struggle for independence
Abstract
In the Great War, Wanda Pełczyńska née Filipkowska (1894–1976) served as a courier, demonstrating her extraordinary courage and charisma as well as great devotion to Józef Piłsudski and a lifelong commitment to his idea of an independent Polish state. When Poland reappeared on the map of Europe, she began promoting gender equality both as an acclaimed author and editor of women’s magazines and as an MP in the 4th-term Sejm (1935–1938), elected from the list of the Nonpartisan Bloc for Cooperation with the Government. After the German-Soviet invasion, Pełczyńska became involved in the activities of the Polish Underground State, for which she had been held in the Lukišės Prison in Vilnius. Released by a stroke of luck, she returned to covert resistance in Warsaw. She took part in the Warsaw Uprising, in which her beloved son Krzysztof died, and emigrated to London after the armistice, where she devoted herself to journalism and teaching. The aim of the article is to present the state of research on her life and work and give a comprehensive assessment of her legacy.
Downloads
References
Kraków, Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, WF II 376. Wykaz wykładów, na które uczęszczała W. Filipkowska
Londyn, Instytut Józefa Piłsudskiego, zespół 202. Archiwum Wandy Pełczyńskiej, teczka 2. List T. Pełczyńskiego do W. Pełczyńskiej, Beckenham 7.08.1963
Londyn, Instytut Józefa Piłsudskiego, zespół 202. Archiwum Wandy Pełczyńskiej, teczka 2. List S. Rayskiej do W. Pełczyńskiej, Kair 17.09.1945
Londyn, Instytut Józefa Piłsudskiego, zespół 202. Archiwum Wandy Pełczyńskiej, teczka 2. List M. Zdziarskiej-Zaleskiej do W. Pełczyńskiej, Paryż 20.03.1974
Londyn, Instytut Józefa Piłsudskiego, zespół 202. Archiwum Wandy Pełczyńskiej, teczka 6. List J. Nowaka-Jeziorańskiego do W. Pełczyńskiej, Monachium 4.03.1965
Londyn, Instytut Józefa Piłsudskiego, zespół 202. Archiwum Wandy Pełczyńskiej, teczka 25. W. Pełczyńska, „Noc wigilijna na Łukiszkach w 1940 roku”
Londyn, Instytut Józefa Piłsudskiego, zespół 202. Archiwum Wandy Pełczyńskiej, teczka 27. W. Pełczyńska, „Kielce w sierpniu i wrześniu 1914 roku”
Londyn, Instytut Józefa Piłsudskiego, zespół 202. Archiwum Wandy Pełczyńskiej, teczka 28. W. Pełczyńska, „Udział kobiet w Drużynach Strzeleckich”
Londyn, Instytut Józefa Piłsudskiego, zespół 202. Archiwum Wandy Pełczyńskiej, teczka 40. W. Pełczyńska, „Tamara Sokołowa”
Londyn, Instytut Polski i Muzeum im. W. Sikorskiego, A 9, III, 2c/61, s. 76. Ziemie wschodnie pod okupacją sowiecką
Londyn, Studium Polski Podziemnej, kolekcja 13/1. „Rozmowy z generałem”, przyczynek do życiorysu T. Pełczyńskiego, notowała podczas rozmów H. Czarnocka w latach 1980–1982
Londyn, Studium Polski Podziemnej, kolekcja 13/2. Spuścizna T. Pełczyńskiego
Londyn, Studium Polski Podziemnej, kolekcja 13/69. W. Pełczyńska, Ks. Henryk Hlebowicz
Londyn, Studium Polski Podziemnej, TP 1.108. Teczka personalna W. Pełczyńskiej
Nowy Jork, Instytut Józefa Piłsudskiego, sygn. 701/1/3. Zespół Józefa Piłsudskiego. W. Pełczyńska, „Aleksandra Piłsudska w walce o niepodległość”
Paryż, Biblioteka Polska, rkps Akc. 3877. Listy W. Pełczyńskiej do M. Zdziarskiej-Zaleskiej
Paryż, Biblioteka Polska, rkps Akc. 3897/2. Korespondencja Z. Lubicz-Zaleskiego i M. Zdziarskiej-Zaleskiej
Paryż, Biblioteka Polska, rkps Akc. 3900/2. Korespondencja Z. Lubicz-Zaleskiego i M. Zdziarskiej-Zaleskiej
Toruń, Archiwum Pomorskie Armii Krajowej, sygn. 1732/WSK. Teczka Wandy Pełczyńskiej
Toruń, Biblioteka Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Archiwum Emigracji Archiwum „Wiadomości”, sygn. CCXLIII. List W. Pełczyńskiej do M. Grydzewskiego, Londyn 17.06.1960
Warszawa, Archiwum Akt Nowych, Liga Kobiet Polskich, rkps 32, L. Śliwińska, „Z dziejów Ligi Kobiet Polskich Pogotowia Wojennego 1913–1918”
Warszawa, Archiwum Akt Nowych, Zespół Stowarzyszenia „Samopomoc Społeczna Kobiet”, sygn. 15, t. 3. „Kronika codzienna działalności Stowarzyszenia za okres od 23 maja 1937 do 26 marca 1938 roku”
Warszawa, Archiwum Akt Nowych, Zespół Stowarzyszenia „Samopomoc Społeczna Kobiet”, sygn. 29. Wystąpienie delegatek kobiecych na audiencji u marszałka E. Rydza-Śmigłego, Warszawa 2 października 1937 r.
Warszawa, Archiwum Akt Nowych, Akta Federacji Polskich Związków Obrończyń Ojczyzny, sygn. 138.
Warszawa: Biblioteka Narodowa, rkps Akc. 11987. M. Zdziarska-Zaleska, „Wanda z Filipkowskich Tadeuszowa Pełczyńska”
Warszawa: Biblioteka Narodowa, rkps 11489 II. Z. Moraczewska, „Samopomoc Społeczna Kobiet”. „Pamiętnik obejmujący dzieje organizacji od chwili założenia 12 maja 1935 roku aż do wybuchu wojny w 1939 roku”
Warszawa, Centralne Archiwum Wojskowe, VM-25-1814. Akta nadania Orderu Virtuti Militari W. Filipkowskiej
Antoniewicz Z., Rozbitkowie na Węgrzech. Wspomnienia z lat 1939–1946, Warszawa 1987.
Blum A., «O broń i orły narodowe»… (Z Wilna przez Francję i Szwajcarię do Włoch). Wspomnienia, fotografie i dokumenty, Londyn 1980.
Ciołkoszowa L., Wspomnienie o Wandzie Pełczyńskiej, „Wiadomości” 14.11.1976, R. 31, nr 46 (1598), s. 3.
Ciołkoszowa L., Spojrzenie wstecz, rozmowy przeprowadził A. Friszke, Paryż 1995.
Czarnocka H., Od Warszawy, przez Krzemieniec, do Londynu, oprac. M. Pałaszewska, Warszawa 2009.
Dąbrowska M., Dzienniki 1914–1965, t. 2, 1926–1934, red. T. Drewnowski, Warszawa 2009.
Do posłanek BBWR. List otwarty, „Kobieta Współczesna” 4.01.1931, R. 5, nr 1, s. 14.
Grzybowski S., Wspomnienia, Kraków 1999.
Hełczyński B., Wanda Pełczyńska. Bardzo odważna i bardzo urocza kobieta, „Tydzień Polski” 25.09.1976, R. 37, nr 39 (229), s. 5.
Jędrzejewicz W., Wspomnienia, oprac. J. Cisek, Wrocław 1993.
Józewski H., Zamiast pamiętnika, oprac. J. Giedroyc, Paryż–Kraków 2017.
Kot S., Listy z Rosji do generała Sikorskiego, Londyn 1956.
Krzywicka I., Wyznania gorszycielki, oprac. A. Tuszyńska, Warszawa 2002.
Kuncewiczowa M., Twarz mężczyzny i trzy nowele, Warszawa 1969.
List otwarty łączniczki AK do Pana ministra Stanisława Mikołajczyka, [w:] T. Pełczyński, Dzienniki, Legiony i II wojna światowa, Gdańsk 2020, s. 191–194.
Lubicz-Zaleski Z., Pamiętnik od Grotowic do Buchenwaldu (1939–1945), oprac. M. Willaume, Łódź 2002.
Matuszewska M., Czy to klęska?, „Praca Obywatelska” 30.11.1938, R. 10, nr 22, s. 1–2.
Matuszewska M., Po ogłoszeniu Rady Naczelnej OZN, „Praca Obywatelska” 30.04.1938, R. 10, nr 8, s. 3.
Matuszewska M., Wybory, „Praca Obywatelska” 15.10.1938, R. 10, nr 19, s. 1–2.
Miedziński B., Na przełęczy, „Gazeta Polska” 31.12.1936, R. 8, nr 363, s. 1.
Monikowska C., J. M. Rektor Staniewicz o Wandzie Pełczyńskiej, „Kurier Wileński” 1.09.1935, R. 12, nr 239 (3484), s. 5.
Nasi kandydaci. P. Wanda Pełczyńska, „Kurier Wileński” 23.08.1935, R. 12, nr 230 (3475), s. 5.
Oświadczenie, „Kobieta Współczesna” 18.01.1931, R. 5, nr 3, s. 13.
Pełczyńska W., Helena Radlińska w latach 1913–1921, „Zeszyty Historyczne” 1971, z. 19, s. 132–142.
Pełczyńska W., Kalendarium życia Heleny Radlińskiej, „Tydzień Polski” 3.07.1976, R. 37, nr 27 (157), s. 6.
Pełczyńska W., Kobiety w walce o niepodległość, [w:] Dziesięciolecie Polski Odrodzonej. Księga pamiątkowa 1918–1928, red. M. Dąbrowski, P. Lot, Kraków 1928, s. 870–872.
Pełczyńska W., List z Wilna, „Gazeta Polska” 20.04.1933, R. 5, nr 108, s. 2.
Pełczyńska W., Ludzie Wileńszczyzny o Józefie Piłsudskim, „Tydzień Polski” 19.04.1969, R. 30, nr 16 (94), s. 2.
Pełczyńska W., Narodziny okrętu, „Gazeta Polska” 1.01.1935, R. 7, nr 1, s. 1.
Pełczyńska W., Nie trzeba, „Bluszcz” 30.01.1926, R. 59, nr 5, s. 129–130.
Pełczyńska W., O Uniwersytecie Warszawskim w latach 1939–1945, „Wiadomości” 29.08.1962, R. 17, nr 30 (852), s. 3.
Pełczyńska W., Odbicie więźniów w Wilnie w czerwcu 1941 roku, „Na Antenie” 1965, nr 27–28, s. II.
Pełczyńska W., Po raz drugi bronię Dembińskiego, „Wiadomości” 23.11.1947, R. 2, nr 46–47 (85–86), s. 2.
Pełczyńska W., Po wyborach, „Kobieta Współczesna” 25.03.1928, R. 2, nr 13, s. 3.
Pełczyńska W., Udział kobiet w pierwszej wojnie światowej, „Głos Kobiet” 1975, nr 79, s. 2–6.
Pełczyńska W., W obliczu wyborów, „Kobieta Współczesna” 16.11.1930, R. 4, nr 46, s. 2.
Pełczyńska W., Wspomnienie instruktorki oświatowej, „Głos Kobiet” 1975, nr 80, s. 5–8.
Pełczyńska W., Wspomnienie o Hannie Pohoskiej, „Wiadomości” 3.01.1954, R. 9, nr 1 (405), s. 3.
Pełczyńska W., Zła wiosna, „Wiadomości” 30.05.1965, R. 20, nr 22 (1000), s. 2.
Pełczyńska W., Życiorys Heleny Radlińskiej uzupełniony, „Wiadomości” 7.01.1962, R. 17, nr 1 (823), s. 2.
Piłsudska A., Wspomnienia, Warszawa 1989.
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. Sprawozdania Stenograficzne z 41 posiedzenia w dniu 18 lutego 1937 r., ł. 41.
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. Sprawozdania Stenograficzne z 51 posiedzenia w dniu 20 marca 1937 r., ł. 54–55.
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. Sprawozdania Stenograficzne z 55 posiedzenia w dniu 16 czerwca 1937 r., ł. 8–10.
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. Sprawozdania Stenograficzne z 80 posiedzenia w dniu 25 marca 1938 r., ł. 40.
Sprawy kobiece. Nasze posłanki i senatorki, „Bluszcz” 2.11.1935, nr 44, s. 21.
Starzyński R., Cztery lata wojny w służbie komendanta. Przeżycia wojenne 1914–1918, Warszawa 1937.
Sukiennicki W., Legenda i rzeczywistość. Wspomnienia i uwagi o dwudziestu latach Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, Paryż 1967.
Szczerbińska A., Oddział Wywiadowczy I Brygady, [w:] Wierna Służba. Wspomnienia uczestniczek walk o niepodległość 1910–1915, red. A. Piłsudska, M. Rychterówna, W. Pełczyńska, M. Dąbrowska, Warszawa 1927, s. 81–84.
Śliwińska L., Liga Kobiet Pogotowia Wojennego, [w:] Służba Ojczyźnie. Wspomnienia uczestniczek walk o niepodległość 1915–1918, komitet red. A. Piłsudska, W. Pełczyńska, H. Pohoska, J. Barthel de Weydenthal, D. Wyszyńska, M. Rychterówna, Warszawa 1929, s. 157–165.
Tokarska J., Pożegnanie, „Tydzień Polski” 2.10.1976, nr 4 (235), s. 8.
Wielhorski W., Wspomnienia z przeżyć w niewoli sowieckiej, Londyn 1965.
Wielopolska M.J., Kandydatka Rodziny Wojskowej do Sejmu, „Polska Zbrojna” 4.09.1935, nr 243, s. 6.
Wierusz-Kowalska H., Kandydatura poselska: Wanda Pełczyńska jako publicystka, „Kurier Wileński” 7.09.1935, R. 12, nr 245 (3490), s. 7.
Zapiski Edmunda Massalskiego z sierpnia 1915 roku, [w:] Edmund Massalski (1886–1975). Materiały z sesji naukowej w Świętej Katarzynie 15–16 listopada 1986 roku, red. A. Rembalski, Z. Wójcik, Kielce 1989, s. 147–153.
Zawiszanka Z., Do historii Drużyn Strzeleckich, „Niepodległość” 1930, t. 2, s. 267–284.
Zawiszanka Z., Polskie Drużyny Strzeleckie, [w:] Kobiety niepodległości. Wspomnienia z lat 1910–1918, wstęp i oprac. K. Piskała, M. Sikorska-Kowalska, Warszawa 2019, s. 189–199.
Zawiszanka Z., Poprzez fronty. Pamiętnik wywiadowczyni 1 pułku piech. leg. z 1914 roku. Na podstawie notatek spisanych w lutym-marcu 1915 r., Warszawa 1928.
Zgorzelski C., Przywołane z pamięci, posłowie A. Zgorzelski, Lublin 2006.
Zieja J., Życie Ewangelią, rozmowy spisane przez J. Moskwę, Paryż 1991.
Żongołłowicz B., Dzienniki 1930–1936, Warszawa 2004.
Adamczyk A., Piłsudczycy w izolacji (1939–1954). Studium z dziejów struktur i myśli politycznej, Bełchatów 2008.
Ajzner S., Związek Związków Zawodowych 1931–1939, Warszawa 1979.
Bagiński H., U podstaw organizacji Wojska Polskiego 1908–1914, Warszawa 1935.
Baliński W., Człowiek w cieniu. Tadeusz Pełczyński. Zarys biografii, Kraków 1994.
Bargiełowski D., Po trzykroć pierwszy. Michał Tokarzewski-Karaszewicz. Generał broni, teozof, wolnomularz, kapłan Kościoła liberalno-katolickiego, t. 3, Warszawa 2002.
Bartnicka K., Wychowanie państwowe: do dyskusji nad problemami ideologii wychowawczej sanacji, „Rozprawy z Dziejów Oświaty” 1972, t. 15, s. 61–132.
Chojnowski A., Aktywność kobiet w życiu politycznym, [w:] Równe prawa i nierówne szanse. Kobiety w Polsce międzywojennej, red. A. Żarnowska, A. Szwarc, Warszawa 2000, s. 37–48.
Chojnowski A., Moralność i polityka. Kobiece lobby w Bezpartyjnym Bloku Współpracy z Rządem, [w:] Kobieta i świat polityki w niepodległej Polsce 1918–1939, red. A. Żarnowska, A. Szwarc, Warszawa 1996, s. 161–176.
Chojnowski A., Piłsudczycy u władzy. Dzieje Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem, Wrocław 1986.
Chwastyk-Kowalczyk J., Agitacja obywatelska przed- i powyborcza 1928 roku na łamach «Kobiety Współczesnej», „Czasopismo Naukowe Instytutu Studiów Kobiecych” 2019, nr 1, s. 105–137.
Chwastyk-Kowalczyk J., «Bluszcz» w latach 1918–1939. Tematyka społeczna oraz problemy kultury i literatury, Kielce 2003.
Cybulska K., Kobiety w ruchu niepodległościowym na ziemi kieleckiej 1914–1918, „Studia Muzealno-Historyczne” 2015, t. 7, s. 81–97.
Cybulska K., Liga Kobiet Pogotowia Wojennego w Okręgu Kieleckim w latach 1914–1918, „Między Wisłą a Pilicą. Studia i Materiały Historyczne” 2018, t. 19, s. 61–86.
Cybulska K., O niepodległość i prawa kobiet. Zofia Moraczewska 1873–1958. Życie i działalność, Warszawa 2021.
Czaykowski B., Sulik B., Polacy w Wielkiej Brytanii, Paryż 1961.
Danilewicz-Zielińska M., Szkice o literaturze emigracyjnej, Paryż 1978.
Dolęgowska-Wysocka M., Tygodnik «Kobieta Współczesna» 1927–1934, „Kwartalnik Historii Prasy Polskiej” 1982, R. 21, nr 3–4, s. 57–72.
Dufrat J., Kobiety w kręgu lewicy niepodległościowej. Od Ligi Kobiet Pogotowia Wojennego do Ochotniczej Ligii Kobiet (1908–1918/1919), Toruń 2002.
Dufrat J., W służbie obozu marszałka Piłsudskiego. Związek Pracy Obywatelskiej Kobiet (1928–1939), Kraków–Wrocław 2013.
Dufrat J., Zofia Moraczewska (1873–1958). Kobieta demokratka w obozie piłsudczykowskim, [w:] Piłsudczycy i sanatorzy drugiego planu (1926–1939). Portrety zbiorowe i indywidualne, red. R. Litwiński, M. Sioma, Lublin 2019, s. 373–394.
Fiktus P., Poselska aktywność kobiet na mównicy sejmowej w dobie II RP, „Studia Erasmiana Wratislaviensia” 2015, z. 9, s. 543–565.
Friszke A., Dialog polsko-żydowski w Wilnie 1939–1940, „Więź” 1987, R. 30, nr 4 (342), s. 88–90.
Friszke A., O kształt niepodległej, Warszawa 1989.
Friszke A., Życie polityczne emigracji, Warszawa 1999.
Gaul J., Na tajnym froncie. Działalność informacyjno-wywiadowcza polskich organizacji niepodległościowych w latach 1914–1918, Warszawa 2001.
Grott O., Instytut Badań Spraw Narodowościowych i Komisja Naukowych Badań Ziem Wschodnich w planowaniu polityki II Rzeczypospolitej Polskiej na kresach wschodnich, Kraków 2013.
Habielski R., Niezłomni Nieprzejednani. Emigracyjne «Wiadomości» i ich krąg 1940–1981, Warszawa 1991.
Hein-Kircher H., Kult Piłsudskiego i jego znaczenie dla państwa polskiego 1926–1939, Warszawa 2008.
Hernik-Spalińska J., Wileńskie Środy Literackie (1927–1939), Warszawa 1998.
Hübner M., Fundusz Kultury Narodowej Józefa Piłsudskiego – zamysł i realizacja, Warszawa 2022.
Hulewicz J., Pełczyńska z Filipkowskich Wanda, [w:] Polski słownik biograficzny, t. 25, Wrocław 1980, s. 566–568.
Jankowski S. M., Dziewczęta w maciejówkach, Warszawa 2012.
Jędruszczak T., Piłsudczycy bez Piłsudskiego. Powstanie Obozu Zjednoczenia Narodowego w 1937 roku, Warszawa 1963.
Kała G., Obóz Zjednoczenia Narodowego w wyborach do Sejmu i Senatu w 1938 roku, „Colloquium Wydziału Nauk Humanistycznych i Społecznych” 2015, nr 2, s. 7–45.
Kałwa D., Kobieta aktywna w Polsce międzywojennej. Dylematy środowisk kobiecych, Kraków 2001.
Kałwa D., Model kobiety aktywnej na tle sporów światopoglądowych. Ruch feministyczny w dwudziestoleciu międzywojennym, [w:] Równe prawa i nierówne szanse. Kobiety w Polsce międzywojennej, red. A. Żarnowska, A. Szwarc, Warszawa 2000, s. 135–154.
Kądziela P., Instytucje polskiego życia kulturalnego w Londynie, [w:] Warszawa nad Tamizą. Z dziejów polskiej emigracji politycznej po drugiej wojnie światowej, red. A. Friszke, Warszawa 1994, s. 140–164.
Kęsik J., Zaufany komendanta. Biografia polityczna Jana Henryka Józewskiego 1892–1981, Wrocław 1995.
Kondracka M., Posłanki i senatorki II Rzeczypospolitej, Warszawa 2017.
Koreś D., Oddział II Sztabu Głównego Wojska Polskiego pod kierownictwem płk dypl. Tadeusza Pełczyńskiego w latach 1929–1932 i 1935–1939. Zarys wybranych problemów, [w:] Studia nad wywiadem i kontrwywiadem Polski w XX wieku, t. 1, red. W. Skóry i P. Skubisza, IPN, Szczecin 2012, s. 167–235.
Kulak T., Trybuna umiarkowanego feminizmu. «Bluszcz» pod kierownictwem redakcyjnym Zofii Seidlerowej w latach 1906–1918, [w:] Kobieta i media. Studia z dziejów emancypacji kobiet, pod red. P. Perkowskiego, T. Stegnera, Gdańsk 2009, s. 70–92.
Lewandowska S., Losy wilnian. Zapis rzeczywistości okupacyjnej. Ludzie, fakty, wydarzenia 1939–1945, Warszawa 2004.
Lewandowska S., Wilno 1921–1944. Czasy i ludzie, Warszawa 2009.
Lewandowska S., Życie codzienne Wilna w latach drugiej wojny światowej, Warszawa 1997.
Łączniczki okręgu wileńsko-nowogródzkiego Armii Krajowej. Wspomnienia, informacje biograficzne, oprac. L.J. Malinowski, Bydgoszcz 2001.
Łozowska-Marcinkowska K., Sprawy niewieście. Problematyka czasopism kobiecych drugiej Rzeczypospolitej, Poznań 2010.
Machcewicz P., Walka z Radiem Wolna Europa (1950–1975), [w:] Aparat bezpieczeństwa wobec emigracji politycznej i polonii, red. R. Terlecki, Warszawa 2005, s. 11–104.
Maj E., Dziennikarki prasy dla kobiet w Polsce 1918–1939. Portret zbiorowy na podstawie publicystycznego samo-opisu, Lublin 2020.
Mędrzecki W., Odzyskany śmietnik. Jak radziliśmy sobie z niepodległością w II Rzeczypospolitej, Kraków 2022.
Mierzwa J., Pułkownik Adam Koc. Biografia polityczna, Kraków 2006.
Mitzner P., Konspiracje Henryka Józewskiego, [w:] H. Józewski, Zamiast pamiętnika, oprac. J. Giedroyc, Paryż–Kraków 2017, s. 5–18.
Nałęcz T., Kobiety w walce o niepodległość w czasie pierwszej wojny światowej, [w:] Kobieta i świat polityki. Polska na tle porównawczym w XIX i w początkach XX wieku, red. A. Żarnowska, A. Szwarc, Warszawa 1994, s. 73–79.
Pająk J.Z. Filipkowska-Pełczyńska Wanda, [w:] Świętokrzyski słownik biograficzny, t. 2: 1795–1918, red. J. Szczepański, Kielce 2009, s. 134–135.
Pająk J.Z., Filipkowski Józef Saturnin, [w:] Świętokrzyski słownik biograficzny, t. 2: 1795–1918, red. J. Szczepański, Kielce 2009, s. 135–136.
Pająk J.Z., Liga Kobiet Polskich Pogotowia Wojennego wobec sporów w obozie aktywistycznym (sierpień 1915–sierpień 1916), „Kieleckie Studia Historyczne” 1999, t. 15, s. 79–94.
Piotrowski J., Aleksander Prystor 1874–1941. Zarys biografii politycznej, Wrocław 1994.
Pobóg-Malinowski W., Najnowsza historia polityczna Polski, t. 2: 1914–1939, Londyn 1961.
Potkański W., Ruch narodowo-niepodległościowy w Galicji przed 1914 rokiem, Warszawa 2002.
Potocki R., Polityka państwa polskiego wobec zagadnienia ukraińskiego w latach 1930–1939, Lublin 2003.
Romanowski A., Terlecki R., Pełczyńscy, „Tygodnik Powszechny” 1985, nr 11, s. 3
Rostkowski J., Piękne i niebezpieczne. Arystokratki polskiego wywiadu, Poznań 2020.
Rutkowski T.P., Stanisław Kot 1885–1975. Biografia polityczna, Warszawa 2000.
Sikorska M., Aleksandra Piłsudska (1882–1963), Łódź 2021.
Sikorska-Kowalska M., Komendantka Oddziału Kuriersko-Wywiadowczego I Brygady Legionów. Aleksandra Szczerbińska i towarzyszki broni, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica” 2019, t. 104, s. 109–124.
Słownik biograficzny kobiet odznaczonych Orderem Wojennym Virtuti Militari, t. 1: A–G, red. E. Zawadzka et al., Toruń 2004.
Snyder T., Tajna wojna. Henryk Józewski i polsko-sowiecka rozgrywka o Ukrainę, Kraków 2008.
Solarska M., Płeć biografii?, [w:] Biografistyka we współczesnych badaniach historycznych. Teoria i praktyka, red. J. Kolbuszewska, R. Stobiecki, Łódź 2017, s. 37–50.
Stawecki P., Następcy Komendanta. Wojsko a polityka wewnętrzna drugiej Rzeczypospolitej w latach 1935–1939, Warszawa 1969.
Śliwa M., Udział kobiet w wyborach i ich działalność parlamentarna, [w:] Równe prawa i nierówne szanse. Kobiety w Polsce międzywojennej, red. A. Żarnowska, A. Szwarc, Warszawa 2000, s. 49–60.
Tomaszewski J., Kulisy wyborów do Sejmu w 1935 roku, „Kwartalnik Historyczny” 1959, R. 66, nr 2, s. 504–510.
Tomaszewski L., Wileńszczyzna lat wojny i okupacji 1939–1945, Warszawa 2010.
Torzecki R., Polacy i Ukraińcy. Sprawa ukraińska w czasie drugiej wojny światowej na terenie II Rzeczypospolitej, Warszawa 1993.
Urban J., Makryna Mieczysławska w świetle prawdy, „Przegląd Powszechny” 1923, s. 1–138.
Wierzbicka M., Polskie Stowarzyszenie Kobiet z Wyższym Wykształceniem, [w:] Działaczki społeczne, feministki, obywatelki… Samoorganizowanie się kobiet na ziemiach polskich po 1918 roku (na tle porównawczym), t. 2, red. A. Janiak-Jasińska, K. Sierakowska, A. Szwarc, Warszawa 2009, s. 153–175.
Wierzbicki M., Polacy i Żydzi w zaborze sowieckim. Stosunki polsko-żydowskie na ziemiach północno-wschodnich II RP pod okupacją sowiecką (1939–1941), Warszawa 2006.
Woźniakowski K., Biblioteka Polska (1941–1944): Czołowa oficyna wydawnicza polskiej diaspory wojennej na Węgrzech, „Zeszyty Prasoznawcze” 2012, R. 55, nr 3 (211), s. 83–97.
Wnuk R., „Za pierwszego Sowieta”. Polska konspiracja na kresach wschodnich II Rzeczypospolitej (wrzesień 1939–czerwiec 1941), Warszawa 2007.
Wołkonowski J., Okręg wileński Związku Walki Zbrojnej Armii Krajowej w latach 1939–1945, Warszawa 1996.
Wołkonowski J., Stosunki polsko-żydowskie w Wilnie i na Wileńszczyźnie 1919–1939, Białystok 2004.
Zackiewicz G., Grupa przywódcza Związku Związków Zawodowych w latach 1931–1935, [w:] Piłsudczycy i sanatorzy drugiego planu (1926–1939). Portrety zbiorowe i indywidualne, red. R. Litwiński, M. Sioma, Lublin 2019, s. 151–169.
Zaleska Z., Czasopisma kobiece w Polsce. (Materiały do historii czasopism). Rok 1818–1937, Warszawa 1938.
Złotorzycka M., Kursy pedagogiczne dla kobiet pod kierunkiem Jana Miłkowskiego (1906–1921), „Przegląd Historyczno-Oświatowy” 1961, R. 4, z. 2, s. 139–164.
Żarnowski J., Lewica sanacyjna w latach 1935–1939, „Przegląd Historyczny” 1958, R. 49, nr 4, s. 714–737.
Żmichowska M.J., Hanna Pohoska (1895–1953), Olsztyn 1995.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
Articles published in “Analecta. Studies and Materials for the History of Science” are licensed under the Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License (CC BY-NC-ND 4.0). The licence permits the copying and redistribution of the published material in any medium or format for non-commercial purposes, provided that appropriate credit is given, the licence is indicated, and no modified or adapted version of the material is distributed.
English
Język Polski