English
Język Polski
Szwajcarski uczony o rozbiorach Polski. Wokół wydawnictwa źródłowego Eugène’a Mottaza i jego polskiej edycji
Abstrakt
The theme undertaken concerns an issue from the history of historiography, the so-called „a dispute over Stanislaus Augustus”. In 1897, the Swiss scholar Eugène Mottaz published in Paris a collection of French correspondence of the last king of Poland. The publication was a carefully selected composition of letters; their publication was intended to do justice to the ruler and show the rightness of his policy. The author of the 1901 Polish edition, Stanisław Krzemiński, made far-reaching changes to the original version. By assessing the King quite differently from Mottaz in the author’s foreword and explanatory notes, interfering with the content of the original preface and removing inconvenient letters from the collection, Krzemiński achieved a completely different tone to that of his predecessor. In addition, the Swiss work received two radically different assessments in the Polish scientific community at the turn of the 19th and 20th centuries — the enthusiastic opinion of Bronisław Dembiński and the depreciating one of Szymon Askenazy. In fact, the differing criterion was the assessment of Stanislaus Augustus himself.
Pobrania
Bibliografia
Biblioteka ks. Czartoryskich w Krakowie, sygn. 798
Archives cantonales vaudoises à Lausanne (ACV), Fonds Glayre H. 431–436, 493 (Affaires de Pologne)
Archives cantonales vaudoises à Lausanne (ACV), Fonds Mottaz 132–188 (Pologne)
Correspondance du prince François-Xavier de Saxe, connu en France sous le nom de comte de Lusace, wyd. A. Thévènot, Paris 1874.
Correspondance du roi Stanislas-Auguste et de Luigi Malabaila di Canale (1765–1773), wyd. J. Bajer, Warszawa 2020.
Correspondance inédite du roi Stanislas-Auguste Poniatowski et de Madame Geoffrin (1764–1777), wyd. Ch. de Mouӱ, Paris 1875.
Correspondance secrète du comte de Broglie avec Louis XV (1756–1766), wyd. M. Antoine, D. Ozanam, t. 1–2, Paris 1956.
Correspondance secrète inédite de Louis XV et du général Monet (1767–1772), wyd. M. Antoine, D. Ozanam, [w:] Actes du 80 Congrès national des Sociétés savants, Lille 1955, Paris 1956, s. 15–48.
Mémoires secrets et inédits de Stanislas Auguste, comte Poniatowski, dernier roi de Pologne, relatifs à ses rapports intimes avec l’impératrice Catherine II et à son avènement au trône, Leipzig 1862.
Pamiętniki Stanisława Augusta Poniatowskiego, wyd. B. Zaleski, Drezno 1870.
Stanislas-Auguste, Mémoires, wyd. A. Grześkowiak-Krwawicz, D. Triaire, Paris 2012.
Stanislas Poniatowski et Maurice Glayre. Correspondance relative aux partages de la Pologne, wyd. E. Mottaz, Paris 1897.
Stanisław Poniatowski i Maurycy Glayre. Korespondencyja dotycząca rozbiorów Polski, wyd. przez E. Mottaza, z francuskiego przełożyła J. z Chmielowskich Baranowska, przejrzał i objaśnił S. Krzemiński, t. 1–2, Warszawa 1901.
Źródła do drugiego i trzeciego rozbioru Polski, wyd. B. Dembiński, t. 1, Lwów 1902.
Askenazy Sz., Korespondent Stanisława Augusta, [w:] Wczasy historyczne, t. 1, Kraków 1902, s. 1–20.
Bajer J., Przez Turyn do Wiednia. Korespondencja Stanisława Augusta z hrabią Canale, [w:] „Skłócony naród, król niepewny, szlachta dzika”? Polska stanisławowska w świetle najnowszych badań, red. P. Ugniewski, Warszawa 2020, s. 151–171.
Bańkowski P., Archiwum Stanisława Augusta, Warszawa 1958.
Biliński P., Spór Władysława Konopczyńskiego z Szymonem Askenazym, [w:] Władysław Konopczyński jako badacz dziejów XVIII wieku, red. Z. Zielińska, W. Kriegseisen, Warszawa 2014, s. 191–217.
Dembiński B., List Glayra do Stanisława Augusta, „Kwartalnik Historyczny” 1900, R. 14, s. 637–640.
Dembiński B., Un Suisse au service du roi de Pologne. Maurice Glayre, ami du roi Stanislas-Auguste, [w:] Pologne-Suisse: recueil d’études historiques, Warszawa–Lwów 1938, s. 41–50.
Dembiński B., Z korespondencyji Stanisława Augusta, „Przegląd Polski” 1898, t. 128, R. 32, s. 456–497.
Dembiński B., [Rec.] «Mottaz Eugène, Stanislas Poniatowski et Maurice Glayre. Correspondance relative aux partages de la Pologne», Paris 1897, „Kwartalnik Historyczny” 1897, R. 11, s. 855–856.
Dukwicz D., Na drodze do pierwszego rozbioru. Rosja i Prusy wobec Rzeczypospolitej w latach 1768–1771, Warszawa 2022.
Dukwicz D., Rosja wobec sejmu rozbiorowego warszawskiego 1773–1775, Warszawa 2015.
Fabre J., Stanislas-Auguste Poniatowski et l’Europe des Lumières. Étude de cosmopolitisme, Paris 1952; wyd. polskie: Stanisław August Poniatowski i Europa wieku świateł, przeł. J.M. Kłoczowski, red. P. Skowroński, t. 1–2, Warszawa 2022.
Feldman J., Na przełomie stosunków polsko-francuskich 1774–1787: Vergennes wobec Polski, Kraków 1935.
Gilibert C., Deux personnalités de la recherche historique disparaissaient il y a cinquante ans: Eugène Mottaz et Maxime Reymond, „Revue historique vaudoise” 2001, t. 109, s. 189–204.
Górski K., Stanisław Krzemiński. Człowiek i pisarz, Warszawa 1985.
Kalinka W., Ostatnie lata panowania Stanisława Augusta: dokumenta do historyji drugiego i trzeciego podziału, t. 1–2, Poznań 1866.
Kalinka W., Sejm Czteroletni, t. 1, Kraków 1895.
Komarzewski J., Coup d’oeil rapide sur les causes réelles de la décadence de la Pologne, Paris 1807.
Konopczyński W., Konfederacja barska, t. 1–2, Warszawa 1936–1938.
Konopczyński W., Pierwszy rozbiór Polski, Kraków 2010.
Konopczyński W., Les rapports intellectuels polono-suisses au XVIIIe siècle, [w:] Pologne-Suisse: recueil d’études historiques, Warszawa–Lwów 1938, s. 23–40; wersja polska: Stosunki polsko-szwajcarskie w XVIII wieku, „Przegląd Współczesny” 1939, t. 70, R. 8, s. 16–32.
Konopczyński W., Stanisław Konarski, Kraków–Warszawa 2016.
Korzeniowski J., Notices biographiques du prince Stanislas Poniatowski, „Revue d’Histoire Diplomatique” 1895, t. 9, nr 4, s. 485–535.
Korzon T., Wewnętrzne dzieje Polski za panowania Stanisława Augusta (1764–1794), t. 1–6, Kraków–Warszawa 1897–1898.
Lelewel J., Panowanie króla polskiego Stanisława Augusta Poniatowskiego obejmujące trzydziestolecie usilności narodu podźwignięcia się, ocalenia bytu i niepodległości, Warszawa 1831.
Łukaszewicz W., Glayre Piotr Maurycy, [w:] Polski słownik biograficzny, t. 8, Wrocław–Warszawa–Kraków 1959–1960, s. 40–42.
Michalski J., Historiografia polska wobec pierwszego rozbioru, [w:] Studia historyczne z XVIII i XIX wieku, t. 2, red. naukowa W. Kriegseisen, Z. Zielińska, Warszawa 2007, s. 496–508.
Michalski J., Joachim Lelewel o Stanisławie Auguście, [w:] Studia historyczne z XVIII i XIX wieku, t. 2, red. naukowa W. Kriegseisen, Z. Zielińska, Warszawa 2007, s. 396–413.
Michalski J., Na marginesie reedycji Sejmu Czteroletniego Waleriana Kalinki, [w:] Studia historyczne z XVIII i XIX wieku, t. 2, red. naukowa W. Kriegseisen, Z. Zielińska, Warszawa 2007, s. 509–523.
Michalski J., O źródłach poglądów na Stanisława Augusta, [w:] Studia i szkice historyczne z XVIII i XIX wieku, oprac. red. Z. Zielińska, Kraków 2020, s. 701–706.
Michalski J., Stanisław August. Próba portretu, [w:] Studia historyczne z XVIII i XIX wieku, t. 1, red. naukowa W. Kriegseisen, Z. Zielińska, Warszawa 2007, s. 515–529.
Mottaz E., Attentat contre le roi Stanislas de Pologne, „Revue historique vaudoise” 1920, t. 28, s. 274–281.
Mottaz E., Jean-Jacques Cart et Maurice Glayre, „Revue historique vaudoise” 1896, t. 4, s. 65–81.
Mottaz E., Maurice Glayre et les francs-maçons vaudois de 1810 à 1814, „Revue historique vaudoise” 1932, t. 40, s. 4–22.
Mottaz E., Maurice Glayre et la Révolution vaudoise, „Revue historique vaudoise” 1898, t. 6, s. 203–215; 232–237.
Mottaz E., Lettres de la Duchesse de Noailles à Maurice Glayre (1799–1800), „Revue historique vaudoise” 1932, t. 40, s. 175–184.
Mottaz E., Lettre de Stanislas Auguste, roi de Pologne, à Maurice Glayre, „Revue historique vaudoise” 1921, t. 29, s. 155–158.
Mottaz E., Lettres inédites de Stanislas-Auguste Poniatowski sur la Pologne et son premier partage, „Bibliothèque universelle et revue suisse” 1919, t. 93, cz. 1: s. 54–68, cz. 2: s. 247–261, cz. 3: s. 424–433; cz. 4: t. 94, s. 104–111.
Mottaz E., Paris en 1777, „La Nouvelle Revue” 1898, t. 115, R. 21, s. 406–418; 629–647.
Mottaz E., Un Vaudois à la cour de Pologne, „Revue Suisse” 1906, t. 42, s. 75–104.
Rostworowski E., «Histoire de l’anarchie de Pologne» i Piotr Hennin, „Przegląd Historyczny” 1959, t. 50, z. 4, s. 768–783.
Rostworowski E., Monet Jean-Antoine, [w:] Polski słownik biograficzny, t. 21, Wrocław [etc.] 1976, s. 647–651.
Rostworowski E., Ostatni król Rzeczypospolitej. Geneza i upadek Konstytucji 3 Maja, Warszawa 1966.
Rostworowski E., La Suisse et la Pologne au XVIIIe siècle, [w:] Échanges entre la Pologne et la Suisse du XIV au XIXe siècle. Choses-hommes-idées, red. A. Gieysztor, Genève 1964, s. 139–211.
Rulhière C., Histoire de l’anarchie de Pologne et du démembrement de cette république. Suivie des anecdotes sur la révolution de Russie en 1762, t. 1–4, Paris 1807.
Rymszyna M., Gabinet Stanisława Augusta, Warszawa 1962.
Ségur P., Le voyage de Madame Geoffrin en Pologne (1766–1767), „La Revue de Paris” 1895, t. 6, s. 818–850.
Serejski M.H., Europa a rozbiory Polski. Studium historiograficzne, Warszawa 1970.
Sorel A., L’Europe et la révolution française, t. 1–2, Paris 1887.
Sorel A., La question d’Orient au XVIIIe siècle. Le partage de la Pologne et le traité de Kainardji, Paris 1889.
Schmitt H., Dzieje panowanie Stanisława Augusta Poniatowskiego, t. 1–3, Lwów 1868–1880.
Stryjkowski K., Archiwa kantonu Vaud i ich zasób, „Archejon” 1999, t. 100, s. 171–186.
Topolski J., Moralizatorstwo czy wyjaśnienie: o głównym motywie polskiej historiografii poświęconej rozbiorom, „Przegląd Historyczny” 1972, t. 63, z. 4, s. 615–625.
Waszczuk R., Misja Piotra Maurycego Glayre’a w Paryżu, czerwiec–listopad 1777 r. Wokół stosunków Stanisława Augusta z Francją po pierwszym rozbiorze, [w:] „Skłócony naród, król niepewny, szlachta dzika”? Polska stanisławowska w świetle najnowszych badań, red. P. Ugniewski, Warszawa 2020, s. 201–220.
Wołoszyński R.W., Polska w opiniach Francuzów XVIII w. Rulhière i jego współcześni, Warszawa 1964.
Ugniewski P., Media i dyplomacja. „Gazette de France” o sejmie rozbiorowym 1773–1775, Warszawa 2006.
Zahorski A., Spór o Stanisława Augusta, Warszawa 1988.
Zielińska Z., Królewska imaginacja? Obawy przed nowym rozbiorem w korespondencji Stanisława Augusta z Augustynem Debolim z lat 1780–1787, [w:] Pierwszy rozbiór Polski w świetle najnowszych badań, red. J. Bajer, J. Kordel, Warszawa 2023, s. 409–433.
Zielińska Z., Polemika Szymona Askenazego i Bronisława Dembińskiego (1903–1904), „Kwartalnik Historyczny” 2017, R. 124, nr 1, s. 5–42.
Zielińska Z., „Temat zastępczy”. Polemika Szymona Askenazego z Władysławem Konopczyńskim, [w:] Władysław Konopczyński jako badacz dziejów XVIII wieku, red. Z. Zielińska, W. Kriegseisen, Warszawa 2014, s. 219–247.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Artykuły publikowane w „Analecta. Studia i Materiały z Dziejów Nauki” są udostępniane na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe (CC BY-NC-ND 4.0). Licencja zezwala na kopiowanie i rozpowszechnianie opublikowanego materiału w dowolnym medium lub formacie w celach niekomercyjnych, pod warunkiem prawidłowego wskazania autorstwa, podania informacji o licencji oraz nierozpowszechniania materiału po dokonaniu jego modyfikacji.
