English
Język Polski
Charakterystyka XIII-wiecznych zapraw z baszty na Zamku Lubelskim
DOI:
https://doi.org/10.24425/ace.2023.145254Abstrakt
Baszta na Zamku Lubelskim, zwana donżonem, to jedyny po wschodniej stronie Wisły zabytek sztuki romańskiej. Cylindryczna, murowana budowla wchodzi w skład kompleksu Zamku Lubelskiego. W Basztę wzniesiono około połowy XIII w. w formie cylindrycznej, jednorodnej budowli wykazującej cechy stylu późnoromańskiego [1, 2]. Budynek został wzniesiony w typowy sposób dla XIII-wiecznych warowni - wewnątrz pierścienia obronnego, jako główne centrum umocnień (Fig.1.A). Od tamtego czasu baszta nie była przebudowywana na większą w skalę. Baszta to cylindryczna wieża na planie koła. Stoi na dziedzińcu zamku, częściowo wtopiona w jego południowe skrzydło połową swego obwodu. Posiada trzy kondygnacje. Zwieńczona jest krenelażem umieszczonym na lunetowym fryzie. Dolne partie wieży zostały zbudowane z wapienia łamanego i cegły, górne z cegły. W trakcie współcześnie wykonywanych prac restauratorskich odkryto XIII-wieczne mury, co umożliwiło pobranie oryginalnych materiałów. W artykule przedstawiono charakterystykę mineralogiczną, chemiczną i granulometryczną. Wieża na Wzgórzu Zamkowym w Lublinie jest jedynym znanym zabytkiem późnego okresu romańskiego na terenie historycznego województwa lubelskiego. Znaczenie tego obiektu dla dziejów zamku i miasta nie przełożyło się jednak proporcjonalnie na zakres podejmowanych badań. W istocie bowiem nie dokonano, jak dotychczas, planowych i systematycznych badań architektoniczno-konserwatorskich programowo mających na celu wyjaśnienie podstawowych kwestii związanych z obiektem: warsztatem i zastosowanym materiałem budowlanym. Badania i charakterystyka zabytkowych zapraw jest istotnym narzędziem identyfikacji pochodzenia składników, służy również do pozyskiwania informacji o historycznej ewolucji zabytku [4-7]. Właściwości techniczne zapraw są zależne od surowców [8]. Skład zapraw (charakter składników) i tekstura (zależna od składu masy i rozkładu uziarnienia są to najbardziej istotne cechy w kwestiach kompatybilności technicznej, pomiędzy materiałem historycznym, a nowo projektowanym [9].Bibliografia
[1] J. Chachaj, “Time to start the construction of the castle tower in Lublin in the light of the latest archaeological research”, The History of Material Culture Quarterly, vol. 67, no. 3, pp. 307-322, 2019, doi: 10.23858/ KHKM67.2019.3.002.
[2] J. Chachaj, About the beginnings of the Lublin castle tower. Poland: Werset Press, 2020.
[3] A. Rozwałka, “The cylindrical tower on the Castle Hill in Lublin in the light of archaeological and architectural sources”, Materials and Reports of the Rzeszów Archaeological Center, vol. 36, pp. 217-230, 2015, doi: 10.15584/misroa.2015.36.14.
[4] M. Secco, et al., “Mineralogical clustering of the structural mortars from the Sarno Baths, Pompeii: a tool to interpret construction techniques and relative chronologies”, Journal of Cultural Heritage, vol. 40, pp. 265-273, 2019, doi: 10.1016/j.culher.2019.04.016.
[5] S. Vettori, et al., “Archaeometric and archaeological study of painted plaster from the Church of St. Philip in Hierapolis of Phrygia (Turkey)”, Journal of Archaeological Science: Reports, vol. 24, pp. 869-878, 2019, doi: 10.1016/j.jasrep.2019.03.008.
[6] D. Miriello, et al., “New compositional data on ancient mortars and plasters from Pompeii (Campania - Southern Italy): archaeometric results and considerations about their time evolution”, Materials Characterization, vol. 146, pp. 189-203, 2018, doi: 10.1016/j.matchar.2018.09.046.
[7] E.A. Laycock, et al., “An investigation to establish the source of the Roman lime mortars used in Wallsend, UK”, Construction and Building Materials, vol. 196, pp. 611-625, 2019, doi: 10.1016/j.conbuildmat. 2018.11.108.
[8] G. Borsoi, et al., “Analytical characterization of ancient mortars from the archaeological roman site of Pisões (Beja, Portugal)”, Construction and Building Materials, vol. 204, pp. 597-608, 2019, doi: 10.1016/j.conbuildmat.2019.01.233.
[9] K. Van Balen, et al., “Introduction to requirements for and functions and properties of repair mortars”, Materials and Structures, vol. 38, no. 8, pp. 781-785, 2005, doi: 10.1007/BF02479291.
[10] W. Bartz, et al., “Characterization of historical lime plasters by combined non-destructive and destructive tests: The case of the sgraffito in Boznow (SW Poland)”, Construction and Building Materials, vol. 30, pp. 439-446, 2012, doi: 10.1016/j.conbuildmat.2011.12.045.
[11] P. Maravelaki-Kalaitzaki, et al., “Hydraulic lime mortars for the restoration of historic masonry in Crete”. Cement and Concrete Research, vol. 35, no. 8, pp. 1577-1586, 2005, doi: 10.1016/j.cemconres.2004.09.001.
[12] J. I. Alvarez, et al., “Methodology and validation of a hot hydrochloric acid attack for the characterization of ancient mortars”, Cement and Concrete Research, vol. 29, no. 7, pp. 1061-1065, 1999, doi: 10.1016/S0008-8846(99)00090-3.
[13] J. Coroado, et al., “Characterization of renders, joint mortars, and adobes from traditional constructions in Aveiro (Portugal)”, International Journal of Architectural Heritage, vol. 4, no. 2, pp. 102-114, 2010, doi: 10.1080/15583050903121877.
[14] A. Moropoulou, et al., “Characterization of ancient, byzantine and later historic mortars by thermal and x-ray diffraction techniques”, Thermochimica Acta, vol. 269-270, pp. 779-795, 1995, doi: 10.1016/0040-6031(95)02571-5.
[15] N. Arıoglu and S. Acun, “A research about a method for restoration of traditional lime mortars and plasters: a staging system approach”, Building and Environment, vol. 41, no. 9, pp. 1223-1230, 2006, doi: 10.1016/j.buildenv.2005.05.015.
[16] Z. Owsiak, “Microscopic methods for analysis of mortars from historical masonry structures”, Bulletin of the Polish Academy of Sciences: Technical Sciences, vol. 69, no. 1, pp. 1-8, 2021, doi: 10.24425/bpasts.2021.136042.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
