English
Język Polski
Wpływ pandemii COVID-19 na bezpieczeństwo pieszych na przejściach bez sygnalizacji świetlnej w Polsce
DOI:
https://doi.org/10.24425/ace.2025.156157Abstrakt
Pandemia COVID-19 znacząco wpłynęła na wiele obszarów życia społecznego, w tym na bezpieczeństwo ruchu drogowego. W niniejszym artykule przeanalizowano, w jakim stopniu restrykcje epidemiologiczne oraz zmiany prawne wpłynęły na liczbę wypadków z udziałem pieszych na przejściach bez sygnalizacji świetlnej w Polsce. W tym celu wykorzystano dane z lat 2018-2023, pochodzące z bazy SEWiK (System Ewidencji Wypadków i Kolizji) oraz z wybranych stacji ciągłego pomiaru ruchu (SCPR). Aby zbadać możliwe zależności między natężeniem ruchu a liczbą ofiar wśród pieszych, uwzględniono zarówno informacje o wypadkach (liczbie lekko rannych, ofiar śmiertelnych i ciężko rannych), jak i dane dotyczące sezonowych wahań ruchu pojazdów – wykorzystano w tym celu średnie dobowe natężenie ruchu pojazdów w miesiącu. Szczególną uwagę skupiono na okresie wprowadzenia stanu epidemii w Polsce (marzec 2020), kiedy nałożono liczne ograniczenia w przemieszczaniu się. Doprowadziło to do około 30-procentowego spadku liczby wypadków w porównaniu z rokiem 2019. Jednocześnie w okresach pomiędzy kolejnymi falami zachorowań utrzymywano część obostrzeń, co wpływało na ograniczenie mobilności oraz zachowania kierowców i pieszych. W ramach badań porównano liczbę i charakter wypadków przed pandemią oraz w trakcie różnych jej faz. Zestawiono również sytuację sprzed nowelizacji ustawy Prawo o ruchu drogowym (w połowie 2021 roku piesi otrzymali większe przywileje przy wkraczaniu na przejście) z okresem po jej wprowadzeniu. Dodatkowo w analizach uwzględniono wielkość ruchu drogowego. Takie podejście pozwoliło określić wpływ poszczególnych czynników (m.in. restrykcji pandemicznych, zmian legislacyjnych czy wahań sezonowych natężeń ruchu) na miesięczną liczbę pieszych zabitych oraz ciężko rannych (KSI). Opracowany model liczby ciężko rannych i zabitych pieszych w miesiącu potwierdził, że najważniejszym czynnikiem zwiększającym ryzyko wypadków o poważnych konsekwencjach pozostaje wysokie natężenie ruchu. Ograniczenia w przemieszczaniu się, wprowadzone w ramach walki z pandemią, przyczyniły się jednak do spadku liczby najtragiczniejszych zdarzeń: w okresach restrykcji liczba pieszych zabitych lub ciężko rannych (KSI) zmniejszyła się około 22.9%, a w okresach przejściowych – około 13.1%. Z kolei nowe przepisy dotyczące pierwszeństwa pieszych na przejściach bez sygnalizacji świetlnej spowodowały około 21.5 procentowy spadek liczby najpoważniejszych ofiar. Jednocześnie zaobserwowano wzrost śmiertelności (tj. liczby zabitych na 100 wypadków) w trakcie lockdown’ów. Zgromadzone dane sugerują, że przy mniejszym natężeniu ruchu kierowcy rozwijali większe prędkości, co przekładało się na poważniejsze obrażenia pieszych. Podobne zjawisko odnotowano w innych krajach, co potwierdza hipotezę, iż spadek ogólnej liczby wypadków przy niższym natężeniu ruchu nie musi oznaczać poprawy bezpieczeństwa, jeśli jednocześnie wzrasta prędkość pojazdów. W artykule zwrócono także uwagę na konieczność dalszego udoskonalania metod pozyskiwania i weryfikacji danych o wypadkach. Podkreślono również potrzebę gromadzenia dokładnych danych o liczbie pieszych przekraczających jezdnię i rzeczywistych prędkościach pojazdów w pobliżu przejść. W tym kontekście planowane jest wykorzystanie narzędzi Big Data, w tym danych z systemów nawigacyjnych od operatorów telefonii komórkowej, co może pozwolić na precyzyjniejsze odwzorowanie rzeczywistych prędkości pojazdów i wielkości ruchu pieszych. W końcowej części pracy zaproponowano nowy wskaźnik, MADD (Monthly Average Daily Deaths), opisujący miesięczną średnią dobowej liczby ofiar śmiertelnych wśród pieszych na przejściach bez sygnalizacji. Umożliwia on uchwycenie długoterminowych trendów wypadkowości oraz uwzględnia wpływ czynników sezonowych, które – jak zaobserwowano – mogą oddziaływać na poziom bezpieczeństwa (zwłaszcza w miesiącach jesiennych i zimowych). Podsumowując, wyniki badań potwierdziły istotny wpływ zarówno restrykcji związanych z pandemią COVID-19, jak i nowelizacji przepisów ruchu drogowego na bezpieczeństwo pieszych. Okresy największych ograniczeń mobilności skutkowały co prawda spadkiem ogólnej liczby wypadków z udziałem pieszych, lecz w tym samym czasie wzrastał wskaźnik śmiertelności. Natomiast nowelizacja ustawy (nadająca pieszym priorytet przy wchodzeniu na przejście) realnie zmniejszyła liczbę ofiar najpoważniejszych wypadków. W kolejnych badaniach warto zweryfikować hipotezę, iż to prędkość stała się głównym czynnikiem ryzyka w okresach lockdown’ów, a także uzupełnić analizy o dane dotyczące rzeczywistej liczby pieszych i intensywności ich ruchu. Zastosowanie metod analizy Big Data może w przyszłości umożliwić jeszcze pełniejsze odtworzenie dynamiki wypadków oraz wyciągnięcie wniosków sprzyjających poprawie bezpieczeństwa pieszych w ruchu drogowym.Bibliografia
[1] Statistical Pocketbook 2021. Eu Transport in figures, Mobility and Transport. European Commission Raport 2021.
[2] Stan bezpieczeństwa ruchu drogowego oraz działania realizowane w tym zakresie w 2019 r. Sekretariat KRBRD, Ministerstwo Infrastruktury, 2020. [Online]. Available: https://www.krbrd.gov.pl/baza-wiedzy/raporty-o-staniebrd/.
[3] Dz. U. 2021 poz. 463 – Ustawa z dnia 25.02.2021 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym.
[4] K. Jamroz, M. Budzyński, A. Romanowska, J. Żukowska, J. Oskarbski, and W. Kustra, “Experiences and challenges in fatality reduction on Polish roads”, Sustainability, vol. 11, no. 4, 2018, doi: 10.3390/su11040959.
[5] P. Dąbkowski, “Bezpieczeństwo ruchu na przejściach dla pieszych bez sygnalizacji świetlnej”, Ph.D. dissertation, Politechnika Warszawska, Warsaw, Poland, 2023.
[6] J. Grabowski, J. Stepien, P. Waszak, T. Michalski, R. Meloni, M. Grabkowska, and L. Bidzan, “Social isolation during COVID-19 pandemic: Perceived stress and containment measures compliance among Polish and Italian residents”, Frontiers in Psychology, vol. 12, art. no. 673514, 2021, doi: 10.3389/fpsyg.2021.673514.
[7] M. Wielechowski, K. Czech, and Ł. Grzęda, “Decline in mobility: Public transport in Poland in the time of the COVID-19 pandemic”, Economies, vol. 8, no. 4, art. no. 78, 2020, doi: 10.3390/economies8040078.
[8] K. Plesiński and M. Cholewa, “The impact of COVID-19 restrictions on road traffic and noise pollution of the urban street, a case study from Krakow, Poland”, Environmental Science and Pollution Research, vol. 31, pp. 62772-62789, 2024, doi: 10.1007/s11356-024-35365-5.
[9] L. Samek, J. Bartyzel, V. Martins, M. Lazaridis, M. Zimnoch, A. Ryś, and S.M. Almeida, “The influence of COVID-19 pandemic on deposited dose of outdoor particulate matter in human respiratory tract: A case study from Krakow, Southern Poland”, Air Quality, Atmosphere & Health, vol. 17, no. 9, pp. 1841-1849, 2024, doi: 10.1007/s11869-024-01549-8.
[10] A. Badyda, A. Brzeziński, T. Dybicz, K. Jesionkiewicz-Niedzińska, P. Olszewski, B. Osińska, and D. Mucha, “Impact of COVID-19 mobility changes on air quality inWarsaw”, Applied Sciences, vol. 12, no. 15, art. no. 7372, 2022, doi: 10.3390/app12157372.
[11] M. Malec, G. Kinelski, and M. Czarnecka, “The impact of COVID-19 on electricity demand profiles: A case study of selected business clients in Poland”, Energies, vol. 14, no. 17, art. no. 5332, 2021, doi: 10.3390/en14175332.
[12] T. Noszczyk, J. Gorzelany, A. Kukulska-Kozieł, and J. Hernik, “The impact of the COVID-19 pandemic on the importance of urban green spaces to the public”, Land Use Policy, vol. 113, art. no. 105925, 2022, doi: 10.1016/j.landusepol.2021.105925.
[13] K. Sosik-Filipiak, P. Ostrowski, and S. Iwan, “Pedestrian safety in road traffic in the era of the SARSCoV-2 pandemic in the example of Szczecin,” Sustainability, vol. 15, no. 14, 2023, art. no. 11000, doi: 10.3390/su151411000.
[14] C.K. Manzira, A. Charly, and B. Caulfield, “Assessing the impact of mobility on the incidence of COVID-19 in Dublin City”, Sustainable Cities and Society, vol. 80, art. no. 103770, 2022, doi: 10.1016/j.scs.2022.103770.
[15] J. Yasin, M. Grivna, and F.M. Abu-Zidan, “Global impact of COVID-19 pandemic on road traffic collisions”, World Journal of Emergency Surgery, vol. 16, no. 51, 2021, doi: 10.1186/s13017-021-00395-8.
[16] F. Valent, “Road traffic accidents in Italy during COVID-19”, Traffic Injury Prevention, vol. 23, no. 4, pp. 193-197, 2022, doi: 10.1080/15389588.2022.2047956.
[17] N. Krizsik and G. Pauer, “Impact of COVID-19 on pedestrian safety”, Transportation Research Part F: Psychology and Behaviour, vol. 98, pp. 216-225, 2023, doi: 10.1016/j.trf.2023.09.009.
[18] I.O. Olayode, A.G. Severino, T. Campisi, and L.K. Tartibu, “Comprehensive literature review on the impacts of COVID-19 pandemic on public road transportation system: Challenges and solutions”, Sustainability, vol. 14, no. 15, art. no. 9586, 2022, doi: 10.3390/su14159586.
[19] A. Brzeziński, T. Dybicz, K. Jesionkiewicz-Niedzińska, P. Olszewski, B. Osińska, P. Szagała, and Ł. Szymanski, “Estimation of social costs resulting from mobility changes caused by COVID-19 pandemic”, Archives of Civil Engineering, vol. 70, no. 3, pp. 257-274, 2024, doi: 10.24425/ace.2024.150982.
[20] Q. Li, Q. Bai, A. Hu, Z. Yu, and S. Yan, “How does COVID-19 affect traffic on highway networks: Evidence from Yunnan Province, China”, Journal of Advanced Transportation, vol. 2022, art. no. 7379334, 2022, doi: 10.1155/2022/7379334.
[21] Y. Lei, K. Ozbay, and K. Xie, “Safety analytics at a granular level using a Gaussian process modulated renewal model: A case study of the COVID-19 pandemic”, Accident Analysis and Prevention, vol. 173, art. no. 106715, 2022, doi: 10.1016/j.aap.2022.106715.
[22] Q. Zheng, F. Sharmeen, C. Xu, and P. Liu, “Assessing regional road traffic safety in Sweden through dynamic panel data analysis: Influence of the planned innovative policies and the unplanned COVID-19 pandemic”, Transportation Research Part A: Policy and Practice, vol. 179, art. no. 103918, 2024, doi: 10.1016/j.tra.2023.103918.
[23] W. Kustra, R. Bergel-Hayat, J.Wachnicka, A. Zielinska, and J. Żukowska, “Impact of the economy and COVID-19 on road casualties of Eastern EU countries for the 24 years 2000-2023”, presented at International Co-operation on Theories and Concepts in Traffic Safety, 2023.
[24] T. Szczuraszek, Bezpieczeństwo ruchu miejskiego. Warsaw: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 2005.
[25] Polish Road Safety Observatory. [Online]. Available: https://obserwatoriumbrd.pl/.
[26] Informacja o wynikach kontroli Funkcjonowanie systemu gromadzenia i wykorzystywania danych dotyczących bezpieczeństwa ruchu drogowego. Najwyższa Izba Kontroli, 2016.
[27] Raport o stanie bezpieczeństwa drogowego w Warszawie. Zarząd Dróg Miejskich w Warszawie, kwiecień 2023. [Online]. Available: https://zdm.waw.pl/wp-content/uploads/2024/08/Raport-BRD-2023__ONLINE-2_07.pdf.
[28] General Directorate for National Roads and Motorways, “Continuous Traffic Measurement Stations”. [Online]. Available: https://www.gov.pl/web/gddkia/stacje-ciaglych-pomiarow-ruchu.
[29] R. Bergel-Hayat and J. Żukowska, Time-series analysis of road safety trends aggregated at national level in Europe for 2000-2010. Gdańsk: Gdańsk University of Technology Publishers, 2015.
[30] A. Stanisz, Przystępny kurs statystyki z zastosowaniem STATISTICA PL na przykładach z medycyny. Tom 2. Modele liniowe i nieliniowe. Kraków: StatSoft Polska, 2007.
[31] J. Commandeur, F.D. Bijleveld, R. Bergel-Hayat, C. Antoniou, G. Yannis, and E. Papadimitriou, “On statistical inference in time series analysis of the evolution of road safety”, Accident Analysis & Prevention, vol. 60, pp. 424-434, 2013, doi: 10.1016/j.aap.2012.11.006.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
