English
Język Polski
Przekształcenie zdegradowanych i nieużywanych terenów pokolejowych pod centrum handlowe Arkadia w Warszawie
DOI:
https://doi.org/10.24425/ace.2025.156169Abstrakt
Transformacja terenów zdegradowanych i nieużytkowanych, w tym dawnych obszarów kolejowych w centrach dużych miast, stanowi jeden z najważniejszych i jednocześnie najtrudniejszych elementów nowoczesnego planowania przestrzennego. W kontekście szybko postępującej urbanizacji i rosnących potrzeb mieszkańców w zakresie nowych przestrzeni usługowych, rekreacyjnych i handlowych, umiejętne przywracanie takich obszarów do użytku staje się priorytetem władz miejskich, inwestorów oraz specjalistów z zakresu inżynierii środowiska i budownictwa. Przykład Centrum Handlowego Arkadia w Warszawie jest wyjątkowym dowodem na to, jak skutecznie można połączyć wymagania techniczne, przepisy ochrony środowiska i nowoczesne podejście do zagospodarowania przestrzeni miejskiej. Dawna bocznica kolejowa, funkcjonująca przez ponad sto lat, była obszarem mocno zdegradowanym, zawierającym w gruncie liczne zanieczyszczenia ropopochodne i aromatyczne, których obecność stanowiła realne zagrożenie zarówno dla ludzi, jak i dla ekosystemu miejskiego. Proces remediacji poprzedzono szczegółowymi badaniami laboratoryjnymi i terenowymi, które pozwoliły dokładnie zlokalizować obszary o najwyższym stężeniu substancji szkodliwych. Do najważniejszych zidentyfikowanych zanieczyszczeń należały związki z grupy BETEX, czyli benzen, toluen, etylobenzen i ksyleny, których stężenia w niektórych próbkach przekraczały wartości graniczne nawet kilkaset razy. Dla porównania, według obowiązujących wówczas i obecnie przepisów, dopuszczalny poziom tych związków w glebie wynosił 10 mg/kg suchej masy, podczas gdy w rejonie przyszłej Arkadii wartości sięgały 2000-3000 mg/kg. Przygotowany i zatwierdzony projekt remediacji zakładał prowadzenie oczyszczania metodą in situ. Oznaczało to, że proces neutralizacji zanieczyszczeń odbywał się na miejscu, bez konieczności kosztownego i czasochłonnego transportu skażonego gruntu do specjalistycznych składowisk. Kluczowym elementem było tu zastosowanie bakterii tlenowych, takich jak szczepy z rodzaju Pseudomonas czy Bacillus, które posiadają zdolność biodegradacji węglowodorów aromatycznych do związków prostszych i mniej szkodliwych. Dodatkowo gleba była systematycznie napowietrzana, a odcieki zbierano i oczyszczano przy użyciu nowoczesnych technologii fizykochemicznych. Cały proces był ściśle nadzorowany przez wyspecjalizowane laboratoria i dokumentowany w celu zachowania pełnej transparentności oraz zgodności z wymaganiami prawnymi. Wyniki końcowych badań potwierdziły, że poziom zanieczyszczeń został obniżony do wartości bezpiecznych dla zdrowia i środowiska, co umożliwiło przystąpienie do właściwych prac budowlanych i aranżacji terenu. Sam projekt architektoniczny Arkadii od samego początku zakładał połączenie funkcji handlowych, usługowych i rozrywkowych z elementami ekologicznymi i przyjaznymi dla mieszkańców. Oprócz rozbudowanej oferty sklepów i punktów gastronomicznych, na terenie obiektu przewidziano liczne udogodnienia, takie jak przestrzenie wypoczynkowe, pasaże o charakterze miejskim, a także imponujący zielony dach, który pełni wiele ważnych funkcji środowiskowych. Dzięki niemu możliwe jest m.in. retencjonowanie wody opadowej, ograniczenie efektu miejskiej wyspy ciepła, poprawa jakości powietrza i redukcja hałasu docierającego do wnętrza budynku. Centrum Handlowe Arkadia jest również przykładem efektywnego wykorzystania istniejącej infrastruktury komunikacyjnej. Usytuowanie głównego wejścia przy rondzie Zgrupowania AK „Radosław” oraz łatwy dostęp do linii tramwajowych i autobusowych sprawiają, że obiekt jest dobrze skomunikowany z resztą miasta, co redukuje natężenie ruchu samochodowego i sprzyja ograniczeniu emisji spalin. Dodatkowo rozbudowany parking podziemny minimalizuje konieczność parkowania pojazdów na powierzchni, co pozwala zachować więcej przestrzeni dla pieszych i zieleni. Z urbanistycznego punktu widzenia, Arkadia stała się ważnym impulsem dla rozwoju północnej części miasta, wpływając na poprawę jakości życia mieszkańców i wzrost atrakcyjności okolicy zarówno dla inwestorów, jak i dla nowych mieszkańców. Dziś ten rejon Warszawy to nie tylko miejsce zakupów, ale także przestrzeń spotkań, rekreacji i aktywności kulturalnych. Przykład Arkadii pokazuje, że rewitalizacja terenów pokolejowych i poprzemysłowych wymaga zintegrowanego podejścia, łączącego nowoczesne technologie remediacji, staranne planowanie przestrzenne, odpowiedzialne projektowanie architektoniczne i ścisłą współpracę z organami administracji publicznej. Inwestycja dowodzi, że nawet mocno zdegradowane tereny mogą stać się przestrzenią nowoczesną, funkcjonalną i przyjazną dla ludzi oraz środowiska, jeśli tylko odpowiednio się je przygotuje i zagospodaruje. Podsumowując, Arkadia jest przykładem udanej rewitalizacji, która może służyć jako wzorzec dla innych projektów zarówno w Polsce, jak i poza jej granicami. Udowadnia, że inwestycje na terenach wymagających specjalistycznego podejścia środowiskowego są możliwe i opłacalne, a przy tym przynoszą wymierne korzyści społeczne, gospodarcze i ekologiczne. W dobie wzrastających oczekiwań dotyczących zrównoważonego rozwoju miast oraz dbałości o jakość życia mieszkańców, takie projekty jak Arkadia wyznaczają kierunek, w którym powinny podążać kolejne inwestycje urbanistyczne. Niniejsze opracowanie w znacznym stopniu powstało w oparciu i przy wykorzystaniu pozycji pt. „18. CENTRUM HANDLOWE ARKADIA W WARSZAWIE, NAJWIĘKSZE CENTRUM HANDLOWE W POLSCE I W UE, MATERIAŁY DYDAKTYCZNE Dla studentów I i II stopnia szkół inżynieryjnych, politechnik, studiów podyplomowych oraz początkujących menedżerów budownictwa. TOM IV „UWARUNKOWANIA ŚRODOWISKOWE PRZY REALIZACJI PRZEDSIĘWZIĘCIA” dr inż. Janusz Sobieraj, Warszawa, kwiecień 2024 r.”Bibliografia
[1] Ł. Kuzak, C. Gabryel, A. Maciejewska, and J. Sobieraj, “Potentials and opportunities for revitalisation of post-harbour areas based on the Port of Zeran in Warsaw case study”, Archives of Civil Engineering, vol. 70, no. 2, pp. 195-214, 2024, doi: 10.24425/ace.2024.149859.
[2] M.J. Małuszyński, et al., “Rewitalizacja wybranych terenów poprzemysłowych w przestrzeni miejskiej Skierniewic”, Space – Society – Economy, vol. 23, pp. 75-93, 2018, doi: 10.18778/1733-3180.23.05.
[3] M. Gurdak, “Rewitalizacja terenów pokolejowych Bagry-Bieżanów”, in Architektura w przestrzeni sztuk 2019: wystawa dyplomów magisterskich absolwentów Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej w Pałacu Sztuki w Krakowie. Politechnika Krakowska, 2019, pp. 94-99.
[4] P. Kosmowski, “Rewitalizacja miejskich terenów pokolejowych. Przykład Lipska”, Studia Miejskie, vol. 28, pp. 87-98, 2017, doi: 10.25167/sm2017.028.06.
[5] C. Zhang, S. Dai, and H. Xia, “Reuse of Abandoned Railways Leads to Urban Regeneration: A Tale from a Rust Track to a Green Corridor in Zhangjiakou”, Urban Rail Transit, vol. 6, pp. 104-115, 2020, doi: 10.1007/s40864-020-00127-2.
[6] E.E. Feldman, “From Linear Spaces to Linear Places: Recycling Rail Corridors in Urban Areas”, M.A. thesis, Massachusetts Institute of Technology, Dept. of Urban Studies and Planning, 2002.
[7] C.A. Morgan, L. Loftus-Otway, N.M. Hutson, and J.E. Warner, “Preservation and Reuse of Abandoned Rail Corridors: Legal and Policy Issues”, in Conference Proceedings ASME/IEEE 2012 Joint Rail Conference. ASME, 2013, pp. 523-532, doi: 10.1115/JRC2012-74091.
[8] A. Maciejewska and A. Turek, Rewitalizacja terenów poprzemysłowych. Warsaw, Poland: Wydawnictwo PWN, 2019.
[9] H. Guliyev, “Determining the spatial effects of COVID-19 using the spatial panel data model”, Spatial Statistics, vol. 38, pp. 1-10, 2020, doi: 10.1016/j.spasta.2020.100443.
[10] A. Maciejewska, Ł. Kuzak, M. Ulanicka-Raczyńska, and K. Moreau, “Land Management Using Land Reserves to Alleviate Emergencies on the Example of Warsaw”, Sustainability, vol. 14, no. 18, art. no. 11625, 2022, doi: 10.3390/su141811625.
[11] A.K.Y. Ng, C. Ducruet,W. Jacobs, J. Monios, T. Notteboom, J.-P. Rodrigue, B. Slack, K. Tam and G.Wilmsmeier, “Port geography at the crossroads with human geography: between flows and spaces”, Journal of Transport Geography, vol. 41, pp. 84-96, 2014, doi: 10.1016/j.jtrangeo.2014.08.012.
[12] J. Rosłon, “Materials and technology selection for construction projects supported with the use of artificial intelligence”, Materials, vol. 15, no. 4, 2022, doi: 10.3390/ma15041282.
[13] J. Kulejewski and J. Rosłon, “Optimization of ecological and economic aspects of the construction schedule with the use of metaheuristic algorithms and artificial intelligence”, Sustainability, vol. 15, no. 1, 2023, doi: 10.3390/su15010890.
[14] “Definicja pojęcia – rekultywacja”, ekologia.pl. [Online]. Available: https://www.ekologia.pl/slownik/rekultywacja/. [Accessed: 17.06.2025].
[15] Ustawa z 27 kwietnia 2001 r. Prawo Ochrony Środowiska (Dz. U.2024 poz. 54).
[16] https://inzynieriasrodowiska.com.pl/encyklopedia/wspolczynnik-filtracji-i-wodoprzepuszczalnosc. [Accessed: 17.06.2025].
[17] https://www.ekologia.pl/slownik/prawo-darcyego/. [Accessed: 17.06.2025].
[18] J. Sobieraj, Centrum handlowe Arkadia w Warszawie. Vol. 4 Uwarunkowania środowiskowe przy realizacji przedsięwzięcia. Warszawa, 2024 r.
[19] https://inzynieriasrodowiska.com.pl/encyklopedia/wodoprzepuszczalnosc. [Accessed: 17.06.2025].
[20] Technological project of the Shopping Center “Arkadia”.
[21] https://www.bing.com/search?pglt$=$41{&}q$=$szkodliwo{%}C5{%}9B{%}C4{%}87$+$benzenu{&}cvid$=$f. [Accessed: 17.06.2025].
[22] https://uxxu.pl/toluen-wlasciwosci-i-zastosowan. [Accessed: 17.06.2025].
[23] https://pl.wikipedia.org/wiki/Pirokatechina. [Accessed: 17.06.2025].
[24] https://pl.wikipedia.org/wiki/Diole. [Accessed: 17.06.2025].
[25] T. Bogacka , Z. Makowski , R. Ceglarski, “Rozkład węglowodorów aromatycznych w środowisku wodnym”, Roczniki Państwowego Zakładu Higieny, vol. 48, no. 2, pp. 149-161, 1997.
[26] Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie (Dz.U.2020.2187).
[27] Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U.2023.1587).
[28] Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 1 września 2016 r. w sprawie sposobu prowadzenia oceny zanieczyszczenia powierzchni ziemi (Dz. U. 2016 poz. 1395).
[29] Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. 2015 poz. 520, z późn. zm.).
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
