English
Język Polski
Pozycja ustrojowa jednostek pomocniczych gmin i ocena ich funkcjonowania
DOI:
https://doi.org/10.24425/bkpzk.2025.157512Słowa kluczowe:
jednostki pomocnicze gmin, sołectwa, dzielnice, osiedla, pozycja ustrojowaAbstrakt
Jednostki pomocnicze gmin (JPG), jako fakultatywne elementy struktury terytorialno-organizacyjnej samorządu gminnego, zostały wprowadzone ustawą o samorządzie terytorialnym (przemianowaną na ustawę o samorządzie gminnym) z dnia 8 marca 1990 r. (Dz. U. z 2024 r. poz. 609). Ich ustanowienie służyło usprawnieniu wykonywania zadań gminy, zwiększeniu partycypacji mieszkańców w sprawach lokalnych, a w konsekwencji odpowiedzialności za obszar funkcjonowania danej społeczności lokalnej. JPG mogą przyjmować formę sołectw, dzielnic, osiedli, jak również inne – w zależności od typu gminy i jej uwarunkowań społeczno-przestrzennych. Ponad trzy dekady istnienia JPG pozwalają na ocenę ich ewolucji i funkcjonowania w ramach polskiego systemu samorządu terytorialnego. Okres ten wobec dynamiki procesów społeczno-gospodarczych, w tym w wymiarze przestrzennym, ujawnił potrzebę dyskusji nad dalszym sposobem funkcjonowania JPG. Uwzględniając powyższe, celem niniejszego opracowania jest ocena stanu oraz funkcjonowania jednostek pomocniczych gmin. Cel jest realizowany poprzez przedstawienie najważniejszych charakterystyk obecnej sytuacji JPG (stan na 2025 rok), odwołanie się do dwóch studiów przypadku i finalnie nakreślenie wyzwań. W założeniu opracowanie ma stanowić podstawę do dalszej dyskusji nad ewentualnymi zmianami w funkcjonowaniu JPG, w tym zapisów w ustawie o samorządzie gminnym.
Bibliografia
Burns, D., Hambleton, R., Hoggett, P. (1994). The politics of decentralisation: revitalising local democracy. Bloomsbury Publishing.
Buček, J., Frassová, M. (2023). The legitimacy of sub-municipal councils in small and mid-sized cities under post-socialist conditions. Quaestiones Geographicae, 42(2), 37–51.
Hlepas, N., Kersting, N., Kuhlmann, S., Swianiewicz, P., Teles, F. (2018a). Introduction: decentralization beyond the municipal tier. W: Hlepas N. K., Kersting N., Kuhlmann S., Swianiewicz P., Teles F. (red.), Sub-Municipal Governance in Europe: Decentralization Beyond the Municipal Tier, 1–24.
Hlepas, N., Swianiewicz, P., Kersting, N. (2018b). Conclusions. W: Hlepas N. K., Kersting N., Kuhlmann S., Swianiewicz P., Teles F. (red.), Sub-Municipal Governance in Europe: Decentralization Beyond the Municipal Tier, 247–259.
Lackowska, M. (2014). Czy mieszkańcy wielkich miast potrzebują jednostek pomocniczych? Samorząd Terytorialny, 1–2, 72–87.
Lowndes, V., Sullivan, H. (2008). How low can you go? Rationales and challenges for neighbourhood governance. Public Administration, 86(1), 53–74.
Matczak, P. (2010). Rady osiedli: czemu służą, kto za nimi stoi. Pracownia Badań i Innowacji Społecznych Stocznia.
Nowa konstytucja osiedli. (2018). Raport dotyczący rekomendacji zmian wrocławskiego ustroju osiedlowego Wrocław rozmawia o osiedlach. Wrocław. www.wroclaw.pl
Piechota, G. (2013). Jednostki pomocnicze w strukturach zarządzania polską gminą (analiza funkcjonowania jednostek pomocniczych w śląskich miastach na prawach powiatu). Samorząd Terytorialny, (3), 21–35.
Rekomendacje Zespołu ds. reformy jednostek pomocniczych. (2024). W sprawie granic i liczby osiedli Wrocławia z dnia 20 grudnia 2024 roku. www.bip.um.wroc.pl
Richling, A., Solon, J., Macias, A., Balon, J., Borzyszkowski, J., Kistowski, M. (red.). (2021). Regionalna geografia fizyczna Polski. Bogucki Wydawnictwo Naukowe.
Sidor, M. (2019). Rola jednostek pomocniczych w Lublinie w latach 2006–2015. Samorząd Terytorialny, (11), 38–56.
Statut Osiedla Maślice. (2021). Załącznik do uchwały nr XXXVIII/991/21 Rady Miejskiej Wrocławia z dnia 20 maja 2021 r.
Swianiewicz, P. (2014). Jednostki pomocnicze w dużych miastach: błędne rondo marginalizacji czy ślepa uliczka. Samorząd Terytorialny, (1–2), 55–71.
Swianiewicz, P., Olszowiec, K. (2013). Samorząd jednostek pomocniczych wielkich miast jako ścieżka kariery politycznej. Studia Regionalne i Lokalne, 4(54), 22–43.
Swianiewicz, P., Krukowska, J., Lackowska, M., Kurniewicz, A. (2013). Błędne rondo marginalizacji? Jednostki pomocnicze samorządu w zarządzaniu dużymi miastami. Elipsa.
Uchwała Rady Miejskiej w Nakle nad Notecią nr XLII/863/2014 z dnia 27 marca 2014 r. w sprawie wyrażenia zgody na wyodrębnienie funduszu sołeckiego.
Uchwała Rady Miejskiej w Nakle nad Notecią nr XV/426/2019 z dnia 19 grudnia 2019 r. w sprawie przyjęcia Statutu Miasta i Gminy Nakło nad Notecią.
Uchwała Rady Miejskiej w Nakle nad Notecią nr XVIII/163/2008 z dnia 31 stycznia 2008 r. w sprawie ustalenia diet i zwrotu kosztów podróży służbowych dla Przewodniczących Zarządów Samorządów Mieszkańców Osiedli oraz Sołtysów.
Uchwała Rady Miejskiej w Nakle nad Notecią nr XXXVII/732/2013 z dnia 28 listopada 2013 r. w sprawie ustalenia diet dla sołtysów i przewodniczących Zarządów Samorządów Mieszkańców z tytułu pełnionych przez nich funkcji.
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2024 r. poz. 609).
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Biuletyn Komitetu Przestrzennego Zagospodarowania Kraju PAN
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
