Analiza dostępności krajowych źródeł gipsu w kontekście prognozowanych zmian podaży gipsu syntetycznego

Abstrakt

Trwająca dekarbonizacja polskiego sektora energetycznego doprowadzi do znacznego spadku produkcji gipsu syntetycznego, który obecnie stanowi 60–75% krajowej podaży gipsu. Gips syntetyczny powstaje jako produkt uboczny odsiarczania spalin (IOS) w elektrowniach opalanych węglem kamiennym i brunatnym. W oparciu o scenariusze transformacji energetycznej i prognozowane ograniczenie zużycia węgla kamiennego i brunatnego przewiduje się, że produkcja gipsu syntetycznego w Polsce spadnie z około 2,5–2,6 mln ton w 2024 r. do około 1,9 mln ton w 2030 r., 1,2 mln ton w 2035 r. i 0,6 mln ton w 2040 r. Zakładając roczne zapotrzebowanie na poziomie około 4 mln ton i stabilną produkcję gipsu naturalnego na poziomie około 1 mln ton, po 2025 r. przewiduje się znaczny deficyt podaży tego surowca. W artykule dokonano oceny udokumentowanych i perspektywicznych złóż gipsu w Polsce, uwzględniając warunki geologiczne, kategorie zasobów, ograniczenia środowiskowe i ograniczenia wynikające z użytkowania gruntów. Chociaż całkowite krajowe zasoby geologiczne są znaczne, wiele złóż znajduje się w granicach terenów chronionych, co ogranicza możliwość eksploatacji odkrywkowej. Jako alternatywę zaproponowano wydobycie metodą podziemną systemem komorowo-filarowym z umiejscowieniem wstępnego etapu przeróbki kopaliny w wyrobiskach. Pozwoli to na redukcję wpływu wydobycia na powierzchnię terenu i ograniczenie wpływu na środowisko. Zaproponowane w artykule złoża Winiary i Siedliska, ze względu na korzystne parametry geologiczne, są odpowiednie do takiej eksploatacji. Podziemne zagospodarowanie wybranych złóż może więc stanowić strategiczną odpowiedź na prognozowany niedobór gipsu w Polsce.