Development of small historic riverside towns : Implementing the Cittaslow idea in the Czerwińsk nad Wisłą
DOI:
https://doi.org/10.24425/jwld.2025.156053Abstract
The origins of small towns in Poland date back to the medieval period, with most of them being established in the 13-14th centuries. This late medieval heritage defines their identity and genius loci. The landscape of a small town is always shaped by natural elements, residential characteristics, or its location near watercourses, as well as the historic structures that emerged as a result of human settlement and adaptation of the landscape. Opportunities for the development of small towns should be sought in: proper recognition of internal and external conditions, the ability to diagnose and leverage development stimulators. To adapt to new circumstances, small towns require a strategy or development concept. Modern urban planning approaches, particularly those emphasising sustainable development and respect for authenticity and residential conditions, can provide a remedy for the challenges. The aim is to determine the directions of changes and to indicate factors that should stimulate the development of Czerwińsk nad Wisłą (Czerwińsk) while preserving its natural values in the spirit of the Cittaslow movement. This approach offers an optimal solution for a city with a rich heritage and local identity. The idea of the Cittaslow network aims to improve the quality of life in small communities, allowing residents and visitors to enjoy the authenticity and traditional values of these small homelands.References
Adamczewska-Wejchert, H. and Wejchert, K. (1986) Małe miasta: problemy urbanistyczne stale aktualne [Small towns: outdated urban planning issues]. Warszawa: Arkady.
Antrop, M. (2004) “Landscape change and the urbanization process in Europe,” Landscape and Urban Planning, 67(1–4), pp. 9–26. Available at: https://doi.org/10.1016/S0169-2046(03)00026-4.
Arbury, J. (2005) From urban sprawl to compact city – an analysis of urban growth management in Auckland. Auckland: Geography and Environment Science, University of Auckland.
Archiwa Państwowe. Narodowe Archiwum Cyfrowe (no date) Zbiory NAC on-line [Collections National Digital Archives on-line]. [Online]. Available at: https://audiovis.nac.gov.pl (Accessed: February 7, 2025).
Balińska, G. (2000) “Przekształcenia i ochrona krajobrazu małych miast w Polsce (na przykładzie wybranych miast regionu kieleckiego [Transformations and protection of the landscape of small towns in Poland (based on selected towns of the Kielce region),” in A. Michałowski et al. (eds.) Strategie rewaloryzacji miast w Polsce i innych krajach. Studia i materiały [Strategies for urban revitalization in Poland and other countries. Studies and materials]. Warszawa: Politechnika Warszawska, pp. 35–37.
Ball, S. (2022) “An urban experiment in small-town sustainability in the UK: The case of Cittaslow,” Angles: New Perspectives on the Anglophone World, 15, pp. 1–17. Available at: https://doi.org/10.4000/angles.6082.
Batyk, I. and Woźniak, M. (2019) “Benefits of belonging to the Cittaslow network in the opinion of residents of member cities,” Economic and Regional Studies, 12(1). Available at: https://www.ers.edu.pl/pdf-104626-7006?filename=KORZYSCI%20Z%20PRZYNALEZNOSCI.pdf (Accessed: November 16, 2024).
Bibri, S.E. et al. (2024) “Smarter eco-cities and their leading-edge artificial intelligence of things solutions for environmental sustainability: A comprehensive systematic review,” Environmental Science and Ecotechnology, 19. Available at: https://doi.org/10.1016/j.ese.2023.100330.
Blazy, R. (2016) “Zagadnienia przestrzenne a postulaty i idee ruchu miast Cittaslow [Spatial issues and postulates of the Cittaslow movement],” in B. Bartosiewicz (ed.) Tendencje w rozwoju gospodarczym i przestrzennym małych miast w Polsce [Trends in economic and spatial development of small towns in Poland]. Przestrzeń – Społeczeństwo – Gospodarka [Space – Society – Economy], 17. University of Łódź, Faculty of Geographical Sciences, pp. 7–28. Available at: http://dx.doi.org/10.18778/1733-3180.17.01.
Botta, M. (2016) “Evolution of the slow living concept within the models of sustainable communities,” Futures, 80, pp. 3–16. Available at: https://doi.org/10.1016/j.futures.2015.12.004.
Brodziński, Z. and Kurowska, K. (2021) “Cittaslow idea as a new proposition to stimulate sustainable local development,” Sustainability, 13(9), 5039. Available at: https://doi.org/10.3390/su13095039.
Cittaslow Polska (2001) Statut Stowarzyszenia Polskie Miasta Cittaslow [Statute of the “Polish Cittaslow Cities” Association]. Available at: https://cittaslowpolska.pl/stowarzyszenie-polskie-miasta-citta-slow/dokumenty/ (Accessed: November 1, 2024).
CNU (2000) The Charter of the New Urbanism. [Online]. Last updated: Summer 2024. Available at: https://www.cnu.org/who-we-are/charter-new-urbanism (Accessed: November 2, 2024).
EC (2000) Community initiative for rural development 2000–2006, LEADER +. Brussels: European Commission. Available at: https://cordis.europa.eu/programme/id/REG-LEADER-+ (Accessed: November 2, 2024).
EKODIALOG Maciej Mikulski S.K.A. (2024) Plan Gospodarki Niskoemisyjnej dla Miasta i Gminy Czerwińsk nad Wisłą [Low-Carbon Economy Plan for the Town and Municipality of Czerwińsk nad Wisłą]. Available at: https://czerwinsk.pl/pliki/Aktualnosci/2025/PGN%20UMiG%20CZERWI%C5%83SK%20NAD%20WIS%C5%81%C4%84.pdf (Accessed: April 20, 2024).
Farelnik, E., Stanowicka, A. and Wierzbicka, W. (2020) Cittaslow – model rozwoju i współpracy małych miast [Cittaslow – a model of development and cooperate between small cites]. Olsztyn: University of Warmia and Mazury in Olsztyn. Available at: https://doi.org/10.31648/UWM61/1782/cittaslow.
Figlus, T. (2011) “Lokalne programy rewitalizacji jako instrument odnowy małych miast na wybranych przykładach z obszaru województwa łódzkiego [Local revitalization programs as an instrument for the renewal of small towns on selected examples from the Łódź Voivodeship],” Acta Universitatis Lodziensis. Folia Geographica Socio-Oeconomica, 11, pp. s. 145–165.
Gajewicz, P. (2021) Placemaking, czyli jak zmienia się przestrzeń miejska w Polsce [Placemaking: how urban space is changing in Poland]. [Online]. Available at: https://www.morizon.pl/blog/placemaking (Accessed: February 7, 2022).
Gazińska, O., Czyńska, K. and Rubinowicz, P. (2023) “Analysis of development trends of Cittaslow network cities in Poland in the years 2006–2019,” Space & Form / Przestrzeń i Forma, 56, pp. 219–248. Available at: https://doi.org/10.21005/pif.2023.56.c-03.
Gruszecka-Tieśluk, K. (2013) “Sieć Cittaslow – strategią rozwoju małych miast w Polsce? [The Cittaslow Network as a development strategy for small towns in Poland?],” in K. Heffner and M. Twardzik (ed.) Nowoczesne instrumenty polityki rozwoju lokalnego – zastosowanie i efekty w małych miastach [Modern instruments of local development policy – Application and effects in small towns]. Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Wydziałowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, 144. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego, pp. 383–393.
Grzelak-Kostulska, E. and Hołowiecka, B. (2011) “Kreowanie wizerunku miasta a rozwój funkcji turystycznej na przykładzie wybranych miast polskiej sieci Cittaslow [Creating the image of a city and the development of its tourism function on the example of selected towns in the Polish Cittaslow Network],” in A. Rapacz (ed.) Gospodarka turystyczna w regionie. Przedsiębiorstwo. Samorząd. Współpraca [Tourism Economy in the Region. Enterprise]. Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu. pp. 652–666.
Grzelak-Kostulska, E., Hołowiecka, B. and Kwiatkowski, G. (2011) “Cittaslow international network: An example of a globalization idea?,” in The Scale of Globalization: Think Globally, Act Locally, Change Individually in the 21st Century. Ostrava: University of Ostrava, pp. 186–192. Available at: https://globalization.osu.cz/publ2011/186-192_Grzelak-Kostulska-Holowiecka-Kwiatkowski.pdf (Accessed: April 17, 2024).
Gunduz, C., Oner, A.C. and Knox, P.L. (2016) “Social resilience in Aegean slow cities: Slow city Seferihisar,” Universal Journal of Management, 4(4), pp. 211–222. Available at: https://doi.org/10.13189/ujm.2016.040407.
GUS (2021) Lokalne planowanie i zagospodarowanie przestrzenne za 2021 [Local planning and spatial development for the year 2021]. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, Ministerstwo Rozwoju i Technologii. Available at: https://www.gov.pl/web/rozwoj-technologia/badanie-statystyczne---lokalne-planowanie-i-zagospodarowanie-przestrzenne (Accessed: April 17, 2024).
GUS BDL (no date) Bank Danych Lokalnych [Local Data Bank]. [Online]. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. Available at: https://bdl.stat.gov.pl (Accessed: April 20, 2024).
Gzell, S. (1996) Fenomen małomiejskości [The phenomenon of small-town character]. Warszawa: Akapit-DTP.
Haque, A.B., Bhushan, B. and Dhiman, G. (2022) “Conceptualizing smart city applications: requirements, architecture, security issues, and emerging trends,” Expert Systems, 39(5). Available at: https://doi.org/10.1111/exsy.12753.
Hoogduyn, R. (2014) Urban acupuncture. Revitalizing urban areas by small scale interventions. MSc Thesis. Stockholm: BTH. Available at: https://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:832526/FULLTEXT01.pdf (Accessed: April 17, 2024).
Jong de, M. et al. (2015) “Sustainable, smart, resilient, low-carbon, eco-knowledge cities: Making sense of multiple concepts promoting sustainable urbanization,” Journal of Cleaner Production, 109, pp. 25–38.
Kaszubska, J. (2016) Lokalny Program Rewitalizacji dla Gminy Czerwińsk nad Wisłą na lata 2016–2020 [Local Revitalization Program for the Municipality of Czerwińsk nad Wisłą 2016–2020]. Bądkowo: Westmor Consulting. Available at: https://bip-v1-files.idcom-jst.pl/sites/47097/wiadomosci/343421/files/20161013_czerwinsk_nad_wisla_ug__gpr.pdf (Accessed: February 7, 2024).
Kiliçaslan, Ç. and Malkoç True, E. (2016) “Slow cities as a tool for the sustainability of a healthy physical,” in R. Efe et al. (eds.) Environmental sustainability and landscape management. Sofia, Bulgaria: St. Kliment Ohridski Univercity Press, pp. 382–395.
Klauser, R.F. (2011) “Interpretative flexibility of the event-city: Security, branding and urban entrepreneurialism at the European Football Championships 2008,” International Journal of Urban and Regional Research, 36(5), pp. 1039–1052. Available at: https://doi.org/10.1111/j.1468-2427.2011.01064.x.
Lehmann, S. (2010) “Green urbanism: Formulating a series of holistic principles,” S.A.P.I.EN.S, 3(2). Available at: https://journals.openedition.org/sapiens/1057 (Accessed: February 17, 2024).
Lerner, J. (2014) Urban acupuncture. Celebrating pinpricks of change that enrich city life. Washington, Covelo, London: ISLAND Press.
Mainet, H. (2015) “The paradoxical place of small towns in sustainable development policies. What is beyond the images of “places where the living is easy”?,” Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Geographica, 8, pp. 5–11. Available at: https://annalesgeo.uken.krakow.pl/article/view/2829 (Accessed: February 17, 2024).
Mallet, S. (2018) “Le label Cittaslow et sa diffusion dans les communes françaises : la lenteur pour produire des espaces durables? [The Cittaslow label and its spreading in France: the slow to produce sustainable spaces?],” Territoire en movement. Revue de géographie et aménagement, 37. Available at: https://doi.org/10.4000/tem.4173.
Mayer, H. and Knox, L.P. (2006) “Slow cities: Sustainable places in a fast world,” Journal of Urban Affairs, 28(4), pp. 321–334. Available at: https://doi.org/10.1111/j.1467-9906.2006.00298.x.
Miele, M. (2008) “CittàSlow: Producing slowness against the fast life,” Space and Polity, 12(1), pp. 135–156. Available at: https://doi.org/10.1080/13562570801969572.
Mishra, R.K. et al. (2022) “Smart cities for sustainable development,” in R.K. Mishra et al. (eds.) Advances in geographical and environmental sciences. Singapore: Springer, pp. 1–10. Available at: https://doi.org/10.1007/978-981-16-7410-5_1.
Muzeum Historii Polski (no date) Baza Czasopism Humanistycznych [Humanities Journal Database]. [Online]. Available at: https://bazhum.muzhp.pl/ (Accessed: April 20, 2024).
Nowiński, J. (2013) “400 lat obecności cudownego obrazu Matki Bożej Pocieszenia (Matki Bożej Czerwińskiej) na Jasnej Górze w Czerwińsku [400 years of the presence of the miraculous image of Our Lady of Consolation (Our Lady of Czerwińsk) at Jasna Góra in Czerwińsk],” Seminare. Poszukiwania Naukowe, 33, pp. 319–338. Available at: https://czasopisma.uksw.edu.pl/index.php/s/article/view/11233/9760 (Accessed: February 08, 2024).
OECD (2012) Compact city policies A comparative assessment. OECD Green Growth Studies. Organisation for Economic Cooperation and Development. Available at: http://dx.doi.org/10.1787/9789264167865-en.
Pilch, R. (2019) “Współczesne tendencje przeobrażeń urbanistycznych w małych i średnich miastach na przykładzie budownictwa zielonego [Contemporary trends in urban transformations of small and medium-sized towns on the example of green construction],” Przegląd Budowlany, 10, pp. 30–34.
Portal organizacji pozarządowych (no date) Spis organizacji [List of organizations]. [Online]. Available at: https://spis.ngo.pl/ (Accessed: April 20, 2024).
Presenza, A., Abbate, T. and Perano, M. (2015) “The Cittaslow certification and its effects on sustainable tourism governance, enlightening tourism,” A Pathmaking Journal, 5(1), pp. 40–64. Available at: http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.2827705.
Przesmycka, E. (2021) “Miasteczko polskie w XXI wieku. Wybrane problemy [The Polish small town in the 21st century: Selected issues,” in A. Zachariasz and M. Zieliński (eds.) Architektura. Miasto. Piękno [Architecture. City. Beauty], T. 1. Kraków: Oficyna Wydawnicza AFM, pp. 299–316.
Rapoport, E. and Vernay, A.L. (2011) “Defining the eco-city: A discursive approach,” in H. Wamelink, R. Geraedts and L. Volker (eds.) Management and Innovation for Sustainable Built Environment Conference. 20–23 June 2011, Amsterdam. Amsterdam, NL: Urban Studies, pp. 1–15.
Ritzer, G. and Liska, A. (2004) ‘“McDisneyization” and “Post-Tourism”: Complementary perspectives on contemporary tourism,” in Williams, S. (ed.) Tourism: Critical Concepts in the Social Sciences. London: Routledge, pp. 407–427.
SIP (no date a) Czerwińsk nad Wisłą. [Online]. System Informacji Przestrzennej. Available at: https://sip.gison.pl/czerwinsknadwisla (Accessed: April 17, 2024).
SIP (no date b) Miasto i Gmina Czerwińsk nad Wisłą [Town and Municipality of Czerwińsk nad Wisłą]. [Online]. System Informacji Przestrzennej. Available at: https://czerwinsknadwisla.e-mapa.net/ (Accessed: April 20, 2024).
Solarek, K. (2011) “Współczesne koncepcje rozwoju miasta [Contemporary urban development concepts],” Kwartalnik Architektury i Urbanistyki, 56, pp. 51–71.
Stangel, M. (2013) Kształtowanie współczesnych obszarów miejskich w kontekście zrównoważonego rozwoju [Shaping contemporary urban areas in the context of sustainable development]. Gliwice: Wydawnictwo Politechniki Śląskiej.
Sutherland, M.K. and Cook, M.E. (2017) “Data-driven smart cities: A closer look at organizational, technical and data complexities,” in Ch.C. Hinnant and A. Ojo (eds.) Innovations and Transformations in Government. Proceedings of the 18th Annual International Conference on Digital Government Research, Staten Island, NY, USA, June 7−9, 2017. New York: ACM, pp. 471–476. Available at: https://doi.org/10.1145/3085228.3085239.
Swaffield, S. and Primdahl, J. (2006) Landscape analysis: Investigating the potentials of space and place. Routledge.
Szczepańska, A. and Pietrzyk, K. (2018) “Perspektywa rozwoju sieci miast Cittaslow w regionie Warmii i Mazur na przykładzie Morąga [The development perspective of the Cittaslow network in the Warmia and Mazury region based on the example of Morąg],” Acta Scientiarum Polonorum. Administratio Locorum, 17(3), pp. 259–272. Available at: https://doi.org/10.31648/aspal.525.
Szelągowska, A. (2014) “Slow city jako innowacyjna koncepcja rozwoju miast [Slow city as an innovative concept of urban development],” in M. Bryx (ed.) Innowacje w zarządzaniu miastami w Polsce [Innovations in urban management in Poland]. Szkoła Główna Handlowa w Warszawie, pp. 215–221.
Szulczewska, B. (2002) Teoria ekosystemu w koncepcjach rozwoju miast [The ecosystem theory in urban development concepts]. Rozprawy Naukowe i Monografie, T. 251. Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie.
Szulińska, M. (2010) “Rejestr zabytków – problematyka wpisów obszarowych na przykładzie Czerwińska nad Wisłą [The register of monuments – Issues related to area-based entries based on the example of Czerwińsk nad Wisłą],” Kurier Konserwatorski, 9, pp. 29–34.
Trudeau, D. (2018) “Sustaining suburbia through New Urbanism: Toward growing, green, and just suburbs?,” Urban Planning, 3(4), pp. 50–60. Available at: https://doi.org/10.17645/up.v3i4.1660.
Trudeau, D. and Kaplan, J. (2015) “Is there diversity in the New Urbanism? Analysing the demographic characteristics of New Urbanist neighbourhoods in the United States,” Urban Geography, 37(3), pp. 458–482. Available at: https://doi.org/10.1080/02723638.2015.1069029.
Twardzik, M. (2017) “Wyzwania rozwojowe dla małych miast w Polsce – przegląd wybranych koncepcji [Development challenges for small towns in Poland – A review of selected concepts],” Studia Ekonomiczne, 327, pp. 65–77. Available at: https://www.ue.katowice.pl/fileadmin/user_upload/wydawnictwo/SE_Artyku%C5%82y_321_340/SE_327/04.pdf (Accessed: September 29, 2024).
Uchwała (2023) Uchwała nr 340/XLI/2023 Rady Miejskiej w Czerwińsku nad Wisłą w sprawie uchwalenia ,,Programu Współpracy Miasta i Gminy Czerwińsk nad Wisłą z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na rok 2024 [Program of Cooperation between the Town and Municipality of Czerwińsk nad Wisłą and non-governmental organizations, as well as other entities conducting public benefit activities]. Available at: https://bip-v1-files.idcom-jst.pl/sites/47097/wiadomosci/823404/files/uchwala340xli202320231025.pdf (Accessed: April 20, 2024).
Urząd Miasta i Gminy w Czerwińsku nad Wisłą (2021) Raport o stanie Miasta i Gminy Czerwińsk nad Wisłą za 2020 rok [Report on the condition of the City and Commune of Czerwińsk nad Wisłą for 2020]. Available at: https://bip-v1-files.idcom-jst.pl/sites/47097/wiadomosci/578337/files/raport_o_stanie_gminy_za_2020.pdf (Accessed: November 21, 2025).
Urząd Miasta i Gminy w Czerwińsku nad Wisłą (2023) Projekt uchwały w sprawie przyjęcia Założeń do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe dla Miasta i Gminy Czerwińsk nad Wisłą na lata 2023–2038 [Draft resolution on the adoption of the Guidelines for the heat, electricity, and gas fuel supply plan for the Town and Municipality of Czerwińsk nad Wisłą for the years 2023–2038]. Available at: https://czerwinsk.bipgmina.pl/wiadomosci/16430/wiadomosc/671239/projekt_zalozen_do_planu_na_20232038 (Accessed: April 20, 2024).
Urząd Miasta i Gminy w Czerwińsku nad Wisłą (2024) Raport o stanie Miasta i Gminy Czerwińsk nad Wisłą za 2023 rok [Report on the state of the Town and Municipality of Czerwińsk nad Wisłą for 2023]. Available at: https://bip-v1-files.idcom-jst.pl/sites/47097/wiadomosci/756345/files/raport_o_stanie_gminy__za_2023sig.pdf (Accessed: September 20, 2024).
Urząd Miasta i Gminy w Czerwińsku nad Wisłą (2025) Sprawozdanie z realizacji rocznego programu współpracy Miasta i Gminy Czerwińsk nad Wisłą z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na rok 2024 [Report on the implementation of the annual program of cooperation between the Town and Municipality of Czerwińsk nad Wisłą and non-governmental organizations and other entities conducting public benefit activities listed in Article 3(3) of the Act on Public Benefit and Volunteer Work for 2024]. Available at: https://bip-v1-files.idcom-jst.pl/sites/47097/wiadomosci/823404/files/sprawozdanie_program_wspolpracy.pdf (Accessed: June 20, 2025).
Wydawnictwo Salezjańskie (1933) Czerwińsk – Grunwald. Dzieje Jasnej Góry Czerwińskiej. [Czerwińsk – Grunwald The History of Jasna Góra in Czerwińsk]. Available at: https://polona.pl/item/czerwinsk-grunwald-dzieje-jasnej-gory-czerwinskiej,NjczMjQ2MTE/0/#index (Accessed: September 19, 2021).
Zadęcka, E. (2017) “Rola marki sieci Cittaslow w budowaniu wizerunku małego miasta [The role of the Cittaslow brand in building the image of a small town],” Modern Management Review, 22(4), pp. 159–172. Available at: https://doi.prz.edu.pl/pl/pdf/zim/316 (Accessed: September 29, 2024).
Zagroba, M., Pawlewicz, K. and Senetra, A. (2021) “Analysis and evaluation of the spatial structure of Cittaslow towns on the example of selected regions in central Italy and north-eastern Poland,” Land, 10(8), 780. Available at: https://doi.org/10.3390/land10080780.
Zawadzka, A. (2017) “Potencjalne skutki społeczno-ekonomiczne przystąpienia do sieci Cittaslow w dobie przyspieszenia [Potential socio-economic implications of accession to the Cittaslow network in the era of acceleration],” in Gospodarka przestrzenna: kluczowe problemy i koncepcje badawcze, wyzwania praktyki, profil i innowacyjność edukacji [Spatial management: key problems and research conceptions, practical challenges, the profile and innovativeness in education]. Biuletyn KPZK PAN, 266, pp. 125–141. Available at: https://bibliotekanauki.pl/articles/2031723 (Accessed: September 29, 2024).
Zemło, M. (2003) “Formy przestrzeni małego miasta i ich społeczne przyporządkowanie [Forms of small-town space and their social assignments],” in M. Zemło (ed.) Małe miasta. Przestrzenie [Small towns. Spaces]. Acta Collegii Suprasliensis. T. III. Supraśl: Stowarzyszenie Collegium Suprasliense. Available at: https://pbc.biaman.pl/Content/37762/PDF/Male%20Miasta%20%20Przestrzenie.pdf (Accessed: September 29, 2024).
