English
Українська
Русский
Język Polski
Pojęcie „ojczyzny” w językowym obrazie świata Białorusinów według danych ankietowych
DOI:
https://doi.org/10.24425/slo.2025.157418Abstrakt
Artykuł ma na celu przedstawienie pojęcia „ojczyzny” w językowym obrazie świata Białorusinów, opartego na danych ankietowych. Kwestionariusz został udostępniony dwóm grupom informatorów w różnym wieku: starszemu pokoleniu (w 2022 r.) i studentom (w 2024 r.). Odpowiedzi zostały szczegółowo przeanalizowane i porównane ze sobą. Badanie przeprowadzono zgodnie z założeniami teoretycznymi i metodologicznymi Lubelskiej Szkoły Etnolingwistycznej. W artykule wymieniono główne prace i projekty badawcze prowadzone według tej metody. Ankiety, wraz z danymi systemowymi i tekstowymi, stanowią jeden z obowiązkowych etapów badania konceptów aksjologicznych. Wyniki badań porównano z uzyskanymi z badania przeprowadzonego w Białorusi w latach dziewięćdziesiątych i podobnymi danymi dotyczącymi języka polskiego. Stwierdzono, że dla białoruskiego pojęcia „ojczyzny” najbardziej stabilnymi składnikami są „miejsce urodzenia, mała ojczyzna”, „bliscy ludzie, krewni, przyjaciele”, a „kraj”, „społeczeństwo” mają mniejsze znaczenie, podczas gdy „wolność” i „demokracja” są również komponentami opcjonalnymi.
Bibliografia
Bartmiński J., Ankieta jako pomocnicze narzędzie rekonstrukcji językowego obrazu świata, [w:] Wartości w językowym obrazie świata Słowian i ich sąsiadów 3. Problemy eksplikowania i profilowania pojęć, Lublin 2014.
Bartmiński J., Aspects of cognitive ethnolinguistics, London 2009.
Bartmiński E., Yazykovoy obraz mira: ocherki po etnolingvistike, Moskva 2005.
Bekus N., “Hybrid” Linguistic Identity of Post-Soviet Belarus, „Journal on Ethnopolitics and Minority Issues in Europe” 2014, vol. 13 (4).
Berlin B., Kay P., Basic colour terms: Their universality and evolution, Berkeley 1969.
Chlebda W., EUROPA w trzynastu obrazach, [w:] Leksykon aksjologiczny Słowian i ich sąsiadów, red. J. Bartmiński, Warszawa – Lublin 2018, t. 2: EUROPA.
Directions in Sociolinguistics: The Ethnography of Communication, J. Gumperz, D. Hymes (eds.), New York 1972.
Duranti A., A Historical Perspective on Contemporary Linguistic Anthropology, „SACC Newsletter” 2001, vol. 7.
Duranti A., Language as Culture in U.S. Anthropology, „Current Anthropology” 2003, vol. 44, № 3.
Foundations in Sociolinguistics: An Ethnographic Approach, D. Hymes (ed.), London 1974.
Głaz A., Linguistic Worldview(s): Approaches and Applications, New York 2021.
Ioffe G., Belarusian Nationalism: Taking Stock of Its Accomplishments, „Journal of International Analytics” 2021, vol. 12 (1).
Język. Wartości. Polityka. Zmiany rozumienia nazw wartości w okresie transformacji ustrojowej w Polsce. Raport z badań empirycznych, red. J. Bartmiński, Lublin 2006.
Leksykon aksjologiczny Słowian i ich sąsiadów, red. J. Bartmiński, Warszawa – Lublin 2015–2024, t. 1–7.
Lippi-Green R., English with an Accent: Language, Ideology and Discrimination in the United States, London 2012.
Marková A., Society and Language: Debates surrounding the national language in Belarusian society at the beginning of the 1990s, „Historická sociologie” 2022, № 14 (2).
Niebrzegowska-Bartmińska S., Definiowanie i profilowanie pojęć w (etno)lingwistyce, Lublin 2020.
Niebrzegowska-Bartmińska S., Typy danych a koherencja semantyczna definicji kognitywnej. Przykład polskiej ojczyzny, „Etnolingwistyka. Problemy języka i kultury” 2024, nr 36.
Powell J., Introduction to the Study of Indian Languages, Washington 1880.
Prokharava S., Moy rodny kut, yak ty mnye mily (ʽradzima’ w byelaruskay movye), [w:] Pojęcie ojczyzny we współczesnych językach europejskich, Lublin 1993.
Radzik R., What future for Belarus? An analysis of identity issues, „Sprawy Narodowościowe” 2015.
Riabchuk M., Pro “slabku” natsionalnu identychnist bilorusiv: sproba problematyzatsii, „Naukovi zapysky Instytutu politychnykh i etnonatsionalnykh doslidzhen im. I. F. Kurasa NAN Ukrainy” 2012, № 5.
Rudenka A., Research on (linguistic) worldview in the USA, [w:] Wartości w językowo-kulturowym obrazie świata Słowian i ich sąsiadów. 4. Słownik językowy – leksykon – encyklopedia w programie badań porównawczych, Lublin 2018.
Rudenka A., Etnolingvistika bez granits, Minsk 2014.
Rudenka A., Koncept “rodina” po dannym belarusskojazyčnych tekstov, „Slavia Orientalis” 2024, t. LXXIII, nr 4.
Rudenka A., The Concept of Homeland in the Works of Belarusian Emigrants and Repressed Citizens, „Etnolingwistyka. Problemy Języka i Kultury” 2024, t. 36.
Rudenka A., The ethnonymy and linguonymy of Belarusians and Ukrainians in the formation of their identity, „Onoma. Place Names as a Part of the Cultural Heritage” 2023, vol. 58.
Sajewicz M., Wyobrażenie „małej ojczyzny” w białoruskojęzycznych wspólnotach wiejskich na Białostocczyźnie, [w:] Pojęcie ojczyzny we współczesnych językach europejskich, Lublin 1993.
Slavianskij associativnyj slovar’: russkij, bielorusskij, bolgarskij, ukrainskij, red. N. Ufimceva, G. Čierkasova, J. Karaulov, J. Tarasov, Moskva 2004, [v:] http://it-claim.ru/Projects/ASIS/SAS/.
Slavianskije drevnosti: Etnolingvisticheskiy slovar’, red. S. Tolstaya, Moskva 1995–2012, t. 1–5.
Slavic-ethnolinguistics. Knigi, istochniki / books, sources, [v:] https://www.slavic-ethnolinguistics.org/home/teksty-texts/istocniki-sources.
Titarenko L., Construction of a New Belarusian Identity: Major Approaches and Paradoxes, „Socialiniai mokslai” 2007, № 2 (56).
Tolstaya S. M., Postulaty Moskovskoy etnolingvistiki, „Etnolingwistyka. Problemy Języka i Kultury” 2006, t. 18.
Tolstoy N. I., Yazyk i narodnaya kul’tura. Ocherki po slavyanskoy mifologii i etnolingvistike, Moskva 1995.
Tyler S., Cognitive anthropology, New York 1969.
Waszczyńska K., Who speaks Belarusian? The language situation in the Republic of Belarus, „Ethnologia Polona” 2018, nr 38 (1).
Woolhiser C., The Russian Language in Belarus: Language Use, Speaker Identities and Metalinguistic Discourse, [in:] The Russian language outside the nation: Speakers and identities, Edinburgh 2014, https://www.academia.edu/901492/.
Zinken J., Lubelska szkoła etnolingwistyczna a anglo-amerykańskie językoznawstwo kognitywne, „Etnolingwistyka. Problemy Języka i Kultury” 2015, t. 27.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Slavia Orientalis
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
