English
Język Polski
Dyskusja o ślepocie i kolorach, czyli spór Andrzeja Gałki z Dobczyna z krakowskimi uczonymi o pisma Jana Wiklifa
Abstrakt
The article is intended to overview the philosophical and theological views of Master Andrzej of Dobczyn, called Gałka, a scholar associated with the University of Krakow for almost three decades, from 1420 to 1449. In 1449, it turned out that Master Andrew was a follower of the teaching of John Wyclif, condemned at the Council of Constance, who for at least ten years - as he himself admitted - had been collecting, reading, and commenting on Wyclif’s works. Gałka was fascinated by Wyclif’s realistic logic, which, in his opinion, allowed one to understand God’s truths revealed in the Holy Scriptures. In the article, I attempt to trace the origins of the conflict between Andrzej of Dobczyn and Krakow scholars, which was caused by the dispute over universals. Following Wyclif, Gałka adhered to the realistic concept of universals, opposing the nominalist position dominant among Krakow professors. An insight into the philosophical and, at the same time, theological views of Master Andrzej is provided by his letter to his former Krakow colleagues, which was written in Głogówek on 23 June 1449, shortly after his escape from Poland. Fortunately, this letter is preserved in its original form, which was mistakenly attached, together with copies of his other writings, to the letter sent by the Bishop Zbigniew Oleśnicki of Krakow to the Bishop Piotr Nowak of Wrocław on 13 July 1449. In the article, I discuss the philosophical and theological threads raised by Gałka, in which he referred to Wyclif’s teachings on universals. The annex to the article includes a critical edition of Master Andrzej’s letter to his colleagues from Krakow supplied with comments.
Pobrania
Bibliografia
Kraków, Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, rkps 63
Kraków, Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, rkps 378
Kraków, Biblioteka Jagiellońska, rkps 435
Kraków, Biblioteka Jagiellońska, rkps 848
Kraków, Biblioteka Jagiellońska, rkps 1759
Kraków, Biblioteka Jagiellońska, rkps 1760
Kraków, Biblioteka Jagiellońska, rkps 1855
Wrocław, Archiwum Archidiecezjalne, sygn. IA1e5: Korespondencja biskupa Piotra Nowaka z lat 1447–1456
Bullarium Poloniae, wyd. S. Kuraś, I. Sułkowska Kurasiowa, t. 5, Lublin, Rzym 1995.
Catalogus codicum manuscriptorum medii aevi Latinorum qui in Bibliotheca Jagellonica Cracoviae asservantur, t. 2: sygnatury 332–444, oprac. M. Kowalczyk, M. Markowski, J. Zathey, M. Zwiecan, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łodź 1982.
Codex diplomaticus studii generalis Cracoviensis, t. 2, Cracoviae 1873.
Codex epistolaris saeculi decimi quinti, wyd. A. Sokołowski, J. Szujski, t. 1, cz. 2, Cracoviae 1876 (Monumenta Medii Aevi Historica, t. 2).
Conclusiones antique Collegii Maioris Universitatis Cracoviensis 1432–1591, oprac. D. Wojcik-Zega, Kraków 2014 (Historia et Monumenta Univrsitatis Jagellonicae, 3).
Iohannis Wycliffe, Tractatus de apostasia. Now First Edited from the Vienna Mss. 1343 and 3935, wyd. M.H. Dziewicki, London 1889.
Iohannis Wyclif, Tractatus de blasphemia. Now First Edited from the Vienna Ms. 4514, wyd. M.H. Dziewicki, London 1893.
Iohannis Wyclif, Tractatus de civili dominio liber primus. Now First Edited from the Unique Manuscript at Vienna, wyd. R.I. Poole, London 1885.
Iohannis Wycliffe, Tractatus de civili dominio liber secundus, wyd. J. Loserth, R.L. Poole, F.D. Matthew, London 1900.
Iohannis Wyclif, Tractatus de officio regis. Now first edited from the Vienna MSS. 4524 and 3933, wyd. A.W. Pollard, Ch. Sayle, London 1887.
Iohannis Wyclif, De ente libri duarum excerpta, wyd. M.H. Dziewicki, London 1909.
Iohannis Wyclif, De eucharistia tractatus maior, wyd J. Loserth, London 1892.
Iohannis Wyclif, Tractatus de potestae pape, wyd. J. Loserth, London 1907.
Iohannis Wyclif, Trialogus cum supplemento Trialogi, wyd. G. Lehler, Oxford 1869.
John Wyclif, Tractatus de universalibus, wyd. I.J. Mueller, Oxford 1985.
Księga promocji Wydziału Sztuk Uniwersytetu Krakowskiego z XV wieku, wyd. A. Gąsiorowski, T. Jurek, I. Skierska, Kraków 2000.
Magistri Hieronymi de Praga Quaestiones, Polemica, Epistulae, wyd. F. Šmahel, G. Silagi, Turnhout 2010 (Corpus Christianorum, Continuatio Mediaevalis, t. 222).
Metryka Uniwersytetu Krakowskiego z lat 1400–1508, t. 1–2, wyd. A. Gąsiorowski, T. Jurek, I. Skierska, przy wspołpr. R. Grzesika, t, 1, Kraków 2004.
Najstarsza Księga promocji Wydziału Sztuk Uniwersytetu Krakowskiego z lat 1402–1541, wyd. A. Gąsiorowski, T. Jurek, I. Skierska, Warszawa 2011.
Polskie traktaty koncyliarystyczne z połowy XV w., wyd. W. Bucichowski, Warszawa 1987 (Textus et Studia Historiam Theologiae in Polonia Excultae Spectantia, 23).
Scriptores rerum Prussicarum, t. 6: Die Geschichtsquellen der Preussischen Vorzeit, wyd. W. Hubatsch, U. Arnold, Frankfurt am Main 1968.
Wisłocki W., Katalog rękopisow Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego, cz. 1, Kraków 1877–1881.
Biliński K., Biblijne konteksty ≪Pieśni o Wiklefie≫ Jędrzeja Gałki z Dobczyna, „Pamiętnik Literacki” 1997, t. 88, z. 4, s. 139–144.
Catto J.I., John Wyclif and the Cult of the Eucharist, [w:] The Bible in the Medieval World, s. 269–286.
@Domański J., Koncyliaryzm w okresie soboru bazylejskiego, [w:] Zarys dziejów filozofii w Polsce, red. Z. Ogonowski, Warszawa 1989, s. 69–77.
Domański J., Filozofia przyrody, [w:] Zarys dziejów filozofii w Polsce, red. Z. Ogonowski, Warszawa 1989, s. 111–140.
Fijałek J., Mistrz Jakob z Paradyża i Uniwersytet Krakowski w okresie Soboru Bazylejskiego, t. 1, Kraków 1900.
Evans G.R., Wyclif’s Logic and Wyclif’s Exegesis: The Context, [w:] The Bible in the Medieval World. Essays in Memory of Beryl Smalley, red. K. Walsch, D. Wood, Oxford 1985, s. 287–300.
Garbacik J., Gałka Andrzej, [w:] Polski słownik biograficzny, t. 7, Kraków 1948–1958, s. 255–258.
Harvey M., Netter Manuscripts and Printings, [w:] Thomas Netter of Walden. Carmelite, Diplomat and Theologian, (c. 1372–1430), red. J. Bergstrom–Allen, R. Copsey, Faversham–Roma 2009, s. 137–178.
Harvey M., The Diffusion of the Doctrinale of Thomas Netter in the Fifteenth and Sixteenth Centuries, [w:] Intellectual Life in the Middle Ages. Essays Presented to Margaret Gibson, red. L. Smith, B. Ward, London 1992, s. 281–294.
Heyne J., Dokumentierte Geschichte des Bisthums und Hochstiftes Breslau, Bd. 3, Breslau 1868.
Keen M., Wyclif, the Bible, and Transubstantation, [w:] Wyclif in His Times, red. A. Kenny, Oxford 1986 s. 1–16.
Knoll P., The Worst Heretic: Andrzej Gałka of Dobczyn in the Academic and Ecclesiastical Context of Mid-15th Century Kraków and Poland, „The Polish Review”, 2009, t. 54, nr 1, s. 3–29.
Koczerska M., Zbigniew Oleśnicki, a Kościoł krakowski w czasach jego pontyfikatu (1423–1455), Warszawa 2004.
Kolbuszewski S., Herezja kanonika Jędrzeja Gałki, Wrocław–Warszawa–Kraków 1964.
Kras P., Husyci w piętnastowiecznej Polsce, Lublin 1998.
Kras P., Kariera uniwersytecka Andrzeja Gałki z Dobczyna, „Roczniki Humanistyczne”, 2000, t. 48, nr 2 (numer specjalny: Cursus mille annorum. Prace ofiarowane Profesorowi Eugeniuszowi Wiśniowskiemu), s. 247–264.
Kras P., ≪Pastor gregis dominici et doctrina pestifera≫. Działania Zbigniewa Oleśnickiego w sprawie Andrzeja Gałki z Dobczyna (1448–1449), [w:] Ecclesia, regnum, fontes. Studia z dziejów średniowiecza, red. S. Gawlas, K. Gołąbek, M.A. Janicki, R. Michałowski, M. Piber–Zbieranowska, P. Węcowski, Warszawa 2014, s. 643–657.
Kras P., Recepcja pism Johna Wyclifa w Czechach i w Polsce, [w:] Piśmiennictwo Czech i Polski w średniowieczu i wczesnej epoce nowożytnej, red. A. Barciak, W. Iwańczak, Katowice 2006, s. 218–251.
Kras P., Reformatio Ecclesiae w nauczaniu Jana Wiklifa i Jana Husa, [w:] Jan Hus. Życie, myśl, dziedzictwo, red. P. Kras, M. Nodl, Warszawa 2017, s. 71–110.
Kras P., The Premature Reformation in Fifteenth-Century Cracow. Master Andrzej Gałka of Dobczyn and His Concept of ≪Ecclesia Primitiva≫, [w:] Krakau – Nurnberg – Prag. Stadt und Reformation. Krakau, Nurnberg und Prag (1500–1618), red. M. Diefenbacher, O. Fejtova, Z. Noga, Praha 2019, s. 17–33.
Kras P., The Vernacular Eulogy of John Wyclif by Master Andrzej of Dobczyn: Textual Transmission of Dissident Ideas in Fifteenth Century Poland, [w:] Pursuing a New Order, red. P. Rychterova, vol. 2: Late Medieval Vernacularization and the Bohemian Reformation, Turnhout 2019, s. 185–203
Kras P., Wyclif’s Tradition in Fifteenth Century Poland: The Heresy of Master Andrzej Gałka of Dobczyn, [w:] The Bohemian Reformation and Religious Practice. Vol. 5: Papers from the Fifth International Symposium on the Bohemian Reformation and Religious Practice sponsored by the Philosophical Institute of the Academy of Sciences of the Czech Republic, held at Villa Lanna, Prague 19–22 June 2002, red. D.R. Holeton, Z. David, t. 1, Praha 2004, s. 191–210.
Lahey S.E., John Wyclif, Oxford 2009.
Lahey S.E., Wyclif’s Trinitarian and Christological Theology, [w:] A Companion to John Wyclif, red. I.C. Levy, Leiden 2006, s. 127–198.
Markowski M., Burydanizm w Polsce w okresie przedkopernikańskim. Studium z historii filozofii i nauk ścisłych na Uniwersytecie Krakowskim w XV wieku, Wrocław 1971.
Markowski M., Dzieje Wydziału Teologii Uniwersytetu Krakowskiego w latach 1397–1525, Kraków 1996.
Markowski M., Logika. Dzieje filozofii średniowiecznej w Polsce, t. 1, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1975.
Morawski K., Historia Uniwersytetu Jagiellońskiego, t. 1: Średnie wieki i odrodzenie, Kraków 1900
Michałowska T., Biernat i inni, Warszawa 2016.
Michałowska T., Średniowiecze, Warszawa 1996.
Nadolski B., Jan z Ludziska, [w:] Polski słownik biograficzny, t. 10, Wrocław–Warszawa–Kraków 1962–1964, s. 461–462.
Ozorowski M., Życie i działalność Benedykta Hessego, „Studia Teologiczne”, 1998, t. 16, s. 79–92.
Ożog K. Michał z Krosna, [w:] Profesorowie Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, t. 1: 1364–1780, s. 271–272.
Ożog K., Uczeni w monarchii Jadwigi Andegaweńskiej i Władysława Jagiełły (1484–1434), Kraków 2004.
Pavliček O., Scutum fidei christinae: The Depiction and Explanation of the Shield of Faith in the Realistic Teaching of Jerome of Prague in the Context of His Interpretation of the Trinity, [w:] Bohemian Reformation and Religious Practice, t. 9, red. D.R. Holeton, Z. David, Prague 2014, s. 73–97.
Penn S., Wyclif and the Sacraments, [w:] A Companion to John Wyclif. Late Medieval Theologian, red. I.Ch. Levy, Leiden 2006, s. 249–272
Shogimen T., John Wyclif’’s Ecclesiology and Political Thought, [w:] A Companion to John Wyclif. Late Medieval Theologian, red. I.Ch. Levy, Leiden 2006, 199–240.
Świeboda W., ≪Universitas contra haeresim≫. Dzialalność antyheretycka Stanisława ze Skarbimierza jako przedstawiciela Uniwersytetu Krakowskiego, Kraków 2021.
Sousedik S., Učeni o eucharystii w dile M. Jana Husa, Praha 1998.
Šmahel F., Hustiska revoluce, t. 1–4, Praha 1993.
Šmahel F., Přispěvek k soupisu literarni pozůstalosti M. Jeronyma Pražskeho: trinitarni diagramy, „Studie o rukopisech”, t. 33, 1999–2000, s. 29–45.
Šmahel F., Život a dilo Jeronyma Pražskeho. Zprava o vyzkumu, Praha 2010.
Wielgus S., Benedykt Hesse, [w:] Encyklopedia filozofii polskiej, red. A. Maryniarczyk, t. 1, Lublin 2011, s. 94–96.
Wilks M., Wyclif. Political Ideas and Practice, wyd. A. Hudson, Oxford 2000, s. 101–116.
Wiszniewski M., Historya literatury polskiej, t. 3, Kraków 1841.
Wunsch T., Konziliarismus und Polen, Personen, Politik und Programme aus Polen zur Verfassungsfrage der Kirche in der Zeit der mittelalterlichen Reformkonzilien, Paderborn–Munchen–Wien–Zurich 1998.
Wunsch T., ≪Nec pestifera doctrina corrumpat gregem dominicum≫: Zur Konfrontation zwischen Wyclifismus und Konziliarismus im Umkreis der Universitat Krakau in der ersten Halfte des 15. Jahrhunderts, „Zeitschrift fur Ostforschung”, 1995, t. 44, s. 5–26.
Zdanek M., Jan z Lgoty zwany Elgot herbu Wieniawa, [w:] Profesorowie Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, t. 1: 1364–1780, red. W. Uruszczak, Kraków 2015, s. 139–141.
Zwiercan M., Paweł z Kłobucka, [w:] Polski słownik biograficzny, t. 25, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1980, s. 384.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Artykuły publikowane w „Analecta. Studia i Materiały z Dziejów Nauki” są udostępniane na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe (CC BY-NC-ND 4.0). Licencja zezwala na kopiowanie i rozpowszechnianie opublikowanego materiału w dowolnym medium lub formacie w celach niekomercyjnych, pod warunkiem prawidłowego wskazania autorstwa, podania informacji o licencji oraz nierozpowszechniania materiału po dokonaniu jego modyfikacji.
