„Sąd Herkulesa”. Shaftesbury na rozstajnych drogach historii sztuki

Abstrakt

Na początku XVIII w. brytyjska teoria sztuki była niemal dziewiczą dziedziną, otwartą na nieuniknione wpływy z kontynentu. Anthony Ashley Cooper, Trzeci Lord Shaftesbury, który poświęcił ostatnie lata życia problemom sztuki, podjął próbę stworzenia pierwszej poważnej teorii sztuki w Anglii. W niniejszym artykule próbuję pokazać, że Shaftesbury stanął przed koniecznością dokonania wyboru pomiędzy dwoma konkurencyjnymi podejściami do sztuki rozpowszechnionymi we Francji na przełomie wieków: podejściem tradycyjnym, opartym na poetyckim rozumieniu malarstwa, którego istotą była historia i jej moralne znaczenie, i nowym, zaproponowanym przez Rogera de Piles, opartym na działaniu koloru i światłocienia, które tworzą całościowy efekt wizualny niezależny od przedstawionej w obrazie historii. Shaftesbury wybrał tradycyjne podejście, wiedziony obawami natury moralnej i niechętny obraniu przyjemności zmysłowej za cel sztuki. Zawłaszczył jednocześnie kluczowe pojęcia Rogera de Piles: obrazową jedność i całość obrazu, ignorując związane z nimi idee. Należy to rozumieć jako półśrodek, który pozwolił mu uwspółcześnić język sztuki bez uszczerbku dla moralnego znaczenia malarstwa.